فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 358

طهارت و پایۀ دوم

مؤلف «تأویل الدعائم» می کوشد حدث و طهارت را در ظاهر و باطن گسترش دهد؛ و می رساند که حدث ظاهری، طهارت ظاهری لازم دارد و حدث باطنی، طهارت باطنی را؛ می گوید اگر نمازِ انسان مُحدِث پذیرفته نیست و وضو حدث ظاهری را از بین می برد، همچنین دعوت داعی (دعوتگر) در صورتی مؤثر می افتد که پذیرنده دعوت از درون از گناه و باطل دوری بجوید و اگر تنها در زبان دوری کند، دعوت مؤثر نخواهد بود مگر اینکه توبه کند و تبری بجوید و پاک گردد.(1)

و نیز وی نماز را به پذیرش دعوت، تشبیه می کند و پاکی از گناه را بسان وضو جلوه می دهد که هر دو (وضو و پاکی در گناه) طهارت بخش ظاهر و باطن است؛ او می گوید غائط و کفر در یک درجه قرار دارند، غائط با آب پاک می شود، کفر هم با ایمان به خدا.

او می گوید بول و شرک همسانند، هر چند شرک دارای درجات گوناگونی است، بول با آب پاک می شود، شرک هم با توحید خدا و ردّ هر نوع ضدّ و نظیر برای خدا؛

باد معده و روده که از مخرج بیرون می آید با نفاق همسو هستند، برای حدث ظاهری از آب استفاده می شود، و برای پاک کردن دل و جان از نفاق باید از توبه و دوری از آن بهره گرفت به شرط این که انبیاء و اولیاء و امامان دین را تصدیق کند.(2)