فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 375

بزرگان اندیشۀ اسماعیلی 7

ناصر خسرو (394-481 ه)

ناصر فرزند خسرو از نوادگان امام رضا علیه السلام است. وی در روستای قبادیان، از توابع بلخ به دنیا آمد بنابراین اصل و ریشۀ او از بلخ و خراسان است.

خانوادۀ او ثروتمند بودند و به تعلیم و تربیت او همت گماشتند. وی قبل از نُه سالگی همۀ قرآن را از حفظ می خواند و در ادبیات عرب و علوم اسلامی و نجوم و فلَک و حساب، هندسه، جبر و نیز فلسفه تخصص داشت. و هم چنین شاعری زبردست در زبان فارسی به شمار می آمد. او را به عنوان یکی از جهانگردان مشهور می شناسند. در ماه شعبان در سال 437 با برادرش ابوسعید خسرو علوی و یک غلام هندی، سفر خود را آغاز کرد و تصمیم گرفت به مکّه برود. از راه مرو و نیشابور و دامغان و سمنان و ری به قزوین و سپس تبریز رفت و در سال 438 به تبریز رسید وی در سال 444 سفر خود را به پایان می رساند. در این هنگام، وی 50 سال داشت و در این سفر هفت ساله مسافتی برابر 2220 فرسخ را پیموده بود و در راه خود به مصر رفته و روابط خود را با مستنصر باللّه خلیفه فاطمی مصر تقویت کرد و تحت تأثیر تبلیغات آنان قرار گرفت و یکی از حجّاب دعوت در آنجا، او را باب نامید. وی به درجات بالایی رسید تا جایی که در میان رهبران این نهضت قرار گرفت و او را حجت نامیدند.