- مقدمۀ مؤلف 1
- اشاره 2
- بخش نخست مذهب زیدیه 2
- مقدّمه 3
- فصل اول: زندگانی زید بن علی در عصر امامان سه گانه 7
- اشاره 7
- زندگانی زید در عصر امام زین العابدین علیه السلام 7
- اشاره 7
- تباری پاک و پیراسته 8
- تاریخ تولد زید 10
- نظر ما دربارۀ سال تولّد او 11
- نامۀ عبدالملک بن مروان به علی بن الحسین علیهما السلام 16
- ویژگی های جسمانی زید بن علی 17
- زندگانی زید در دوران امام باقر علیه السلام 20
- زندگانی زید در زمان امام صادق علیه السلام 24
- اشاره 27
- فصل دوم: انگیزه های نهضت در سخنرانی طولانی 27
- 1. سخن گفتن بهتر است یا خاموشی؟! 27
- 3. بیان اهداف قیام 28
- 2. به هنگام تلاوت آیۀ (وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا) 28
- 4. اصلاح امّت اسلامی و لو به قیمت کشته شدن 29
- 5. سخن او به هنگام آرایش سپاه 29
- 6. شرایط بیعت با زید 30
- 7. سخن او با هشام 30
- اشاره 34
- 8. نامۀ او به علمای اسلام 34
- امر به معروف و وظیفۀ بزرگ عالمان 38
- نقش علما و جایگاه آنان 41
- خطاب به عالمان بدکردار 43
- دعوت به جهاد 45
- منزلت اهل بیت علیهم السلام در پیشگاه خدا 49
- 1. مناظرۀ او با هشام بن عبدالملک بن مروان 52
- اشاره 52
- فصل سوم: مناظرات زید با مخالفان و سروده های او 52
- 2. مناظرۀ دوم با هشام 54
- 3. مناظرۀ سوم با هشام 55
- زید در قلمرو شعر و ادب 56
- عبادت و تهجد زید 66
- اشاره 68
- فصل چهارم: اساتید و شاگردان زید در تفسیر و حدیث 68
- شاگردان زید بن علی 70
- بزرگنمایی دربارۀ زید 77
- بزرگنمایی دربارۀ دانش و فقه زید بن علی 79
- نقد این نظر 81
- باز هم افراطگرایی 83
- فصل پنجم: آثار علمی زید 85
- اشاره 85
- 1. مسند زید 85
- 2. تفسیر غریب القرآن 87
- 3. الصفوه 89
- 5. مناسک حج 90
- 4. نامۀ او به علمای اسلام 90
- 6. رساله های زید 90
- اشاره 93
- فصل ششم: بررسی مسند امام زید از نظر سند و محتوا 93
- اشاره 94
- 1. عبدالعزیز بن اسحاق، قاضی بغداد 94
- نظر ما دربارۀ گفتار ابن ابی الفوارس و ذهبی 95
- 4. نصر بن مزاحم منقری عطار 96
- 2. ابوالقاسم علی بن محمد نخعی کوفی 96
- 3. سلیمان بن ابراهیم بن عبید محاربی 96
- 5. ابراهیم بن زبرقان 97
- 6. ابوخالد عمرو بن خالد 98
- فصل هفتم: هرگز زید از نظر اصول و معارف، معتزلی نبود 100
- فصل هشتم: آیا زید در اصول عقاید و فروع، مکتب خاصی داشت؟ 104
- اشاره 104
- 1. مرتکب کبیره 106
- 3. بدا 107
- 2. قضا و قدر 107
- 4. رجعت 108
- 5. حقیقت امامت از نظر امامیّه 108
- 6. امر به معروف و نهی از منکر 109
- 7. صفات ذاتی خدا 110
- آیا زید مذهب فقهی خاصّی داشت؟ 111
- فقهای زیدیه 113
- اشاره 115
- فصل نهم: آیا زید، امامت خویش را تبلیغ می کرد؟ 115
- مأموریت زید از زبان خودش 117
- اعتراف زید به پیشوایی امام صادق علیه السلام 119
- سخنان دانشمندان شیعه دربارۀ قیام زید 119
- فصل دهم: نظر امامان معصوم علیهم السلام دربارۀ قیام زید 121
- فصل یازدهم: خط سرخ شهادت و تأیید امامان معصوم علیهم السلام 124
- اشاره 128
- فصل دوازدهم: جایگاه زید در نزد علمای شیعه 128
- ظلم ستیزان و ذلّت پذیران 130
- فصل سیزدهم: نهضت های برگرفته از انقلاب امام حسین بن علی علیهما السلام 133
- اشاره 133
- کشمکش هاشم و امیّه 135
- دشمنی خاندان هاشم با بنی امیه، دینی بوده نه قبیله ای 135
- انگیزه های انقلاب حسینی 143
- نامۀ حسین بن علی علیهما السلام به اشراف بصره 145
- 1 خیزش همگانی مردم مدینه (قیام حرّه) 150
- 2 خیزش مردم مکه 153
- اشاره 156
- 3 خیزش توّابین در کوفه 156
- نامه نگاری با شیعیان مناطق دیگر عراق 160
- خطابۀ سلیمان در میان جمع پنج هزار نفری 162
- 4 انقلاب مختار مختار کیست؟ 170
- اشاره 170
- کیفیت قتل مختار 173
- 5 انقلاب عبدالرحمن بن محمد بن اشعث 175
- فصل چهاردهم: انقلاب زید دنبالۀ انقلاب حسین بن علی علیهما السلام 177
- اشاره 177
- آمادگی برای شهادت 181
- فراگیر بودن نهضت 184
- توطئه برای شکست نهضت 185
- کوفه در آستانۀ انقلاب 185
- فصل پانزدهم: رهبران قیام های زیدیه 190
- اشاره 193
- 1. احمد بن عیسی بن زید (157-247) 193
- فصل شانزدهم: پیشوایان علمی زیدیه 193
- 2. القاسم الرسّی 194
- 3. یحیی بن الحسین بن القاسم الرسّی (امام هادی) (245-298) 195
- 4. الناصر للحق ابومحمد الحسن بن علی (اطروش) (230-304) 195
- 7. امام مؤید ابوالحسین احمد بن حسین بن هارون (333-411) 196
- 5. الامام المرتضی، ابوالقاسم محمد بن یحیی (278-313) 196
- 6. الناصر لدین اللّه احمد بن یحیی بن الحسین 196
- 8. الحاکم الجشمی (413-494) 197
- 9. نشوان بن سعید حمیری (... - 573) 198
- 10. المنصور باللّه عبداللّه بن حمزه بن سلیمان (561-614) 198
- 11. المؤیّد باللّه یحیی بن حمزه بن علی (669-749) 199
- 12. احمد بن یحیی المرتضی (764-840) 199
- 13. المنصور باللّه قاسم بن محمد علی (967-1029) 200
- اشاره 201
- فصل هفدهم: شخصیت های زیدی با گرایش های ویژه 201
- 1. ابن الوزیر 202
- 2. ابن الامیر صنعانی (1099-1186 ه) 205
- اشاره 205
- ملاحظات 206
- 3. شوکانی (1172-1250) 208
- فصل هجدهم: فرق زیدیه در کتب تاریخ عقاید 211
- فصل نوزدهم: عقاید زیدیه 213
- اشاره 213
- 2. آیات صفات خبری 217
- 1. توحید 217
- 5. خدا واحد و یگانه است 218
- 3. خدا غنّی و بی نیاز است 218
- 4. خدا، با دیدگان دیده نمی شود 218
- 9. تقدیر خداوند بر حق تعلق می گیرد 219
- 8. عذاب، نتیجۀ گناه است 219
- 7. افعال عباد، از آن خود آنهاست 219
- 6. خدا عادل و حکیم است 219
- 11. اراده بر قبیح تعلق نمی گیرد 220
- 10. تکلیف فرع قدرت است 220
- 12. کارهایی که مفسده دارد، از خدا صادر نمی شود 220
- 14. باب قرآن 221
- 13. باب نبوّت 221
- 15. باب امامت 221
- 16. امامت حسنین علیهما السلام 221
- 18. وعد و وعید 222
- 17. امر به معروف و نهی از منکر 222
- 20. مؤمن کیست؟ 223
- 19. مرتکبین کبائر 223
- 21. کافر کیست؟ 223
- 22. فاسق کیست؟ 223
- 25. شفاعت 224
- 24. اعتقاد به موت و فنا 224
- 23. تفاوت فعل خدا با فعل بندگان 224
- فصل بیستم: حلقات مناظره میان امامیه و زیدیه 226
- 1. همکاری تنگاتنگ میان دو فرقه 232
- اشاره 232
- فصل بیست ویکم: مایه های تقریب میان امامیه و زیدیه 232
- 2. نشر میراث فرهنگی زیدیه 233
- فصل بیست ودوّم: حکومت اسلامی از دیدگاه زیدیه 234
- اشاره 234
- جنگ میان اسماعیلیه و زیدیه 236
- همکاری میان زیدیه و معتزله 236
- طبقات رجال زیدی 237
- بخش دوم: اسماعیلیه و قرامطه، دروزیه، فطحیه، واقفیه و نصیریه 241
- اشاره 241
- فهرست اجمالی بخش دوم 242
- پیش گفتار 244
- اشاره 244
- اشاره 246
- ویژگیهای مذهب اسماعیلی 246
- 1 - انتساب به خاندان نبوّت 246
- 3 - آمیختن مذهب به مسائل فلسفی 247
- 2 - تأویل ظواهر 247
- 4 - سازمان زیر زمینی 248
- 5 - تقدّس بخشیدن به امامان و داعیان خود 249
- 6 - تربیت فداییان 250
- 7 - پنهان کاری و رازداری 252
- 8 - امامان پنهان 253
- مذهب در فرآیند تکامل 254
- فصل نخست: اسماعیلیه در کتابهای ملل و نحل 255
- فصل دوم: جنبشهای باطنی در عصر امام صادق علیه السلام 257
- فصل سوّم: امامان اسماعیلیه 264
- اشاره 264
- اشاره 266
- شرح حال امامان مورد اتفاق همۀ فرق (امامان مستور و پنهان) 266
- امام نخست اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام (110-145) 267
- امام دوّم محمد بن اسماعیل (132-193) 270
- امام سوم عبداللّه بن محمد بن اسماعیل (179-212) 271
- امام چهارم احمد بن عبداللّه (198-265) 273
- امام پنجم حسین بن احمد (219-289) 274
- فصل چهارم: امامان ظاهر و آشکار 276
- اشاره 276
- امام ششم عبیداللّه مهدی (260-322) 277
- امام هفتم قائم بامراللّه (280-334) 281
- امام هشتم المنصورباللّه (303-346) 282
- امام نهم المعزّلدین اللّه (319-365) 283
- پایه گذار دولت فاطمی مصر 283
- امام دهم العزیز باللّه (344-386) 287
- امام یازدهم الحاکم بامراللّه (375-411) 289
- اشاره 289
- انشعاب در اسماعیلیه (دروزیه) 290
- امام دوازدهم الظاهر لاعزاز دین اللّه (395-427) 292
- اشاره 293
- امام سیزدهم المستنصر باللّه (420-487) 293
- انشعاب در اسماعیلیه (مستعلیه؛ نزاریه) 293
- فصل پنجم: امامان مستعلیه 295
- 1. مستعلی باللّه (467-495 ه) 295
- اشاره 295
- 4. الظافربأمراللّه (527-549 ه) 296
- 3. الحافظ لدین اللّه (467-544 ه) 296
- 2. آمر باحکام اللّه (490-524 ه) 296
- 5. الفائز بنصراللّه (544-555 ه) 297
- 6. العاضدلدین اللّه (546-567 ه) 297
- انشعاب در مستعلیه (سلیمانیه و داوودیه) 299
- اشاره 300
- فصل ششم: امامان نزاریه (مؤمنیه و قاسمیه) 300
- 1. المصطفی باللّه نزار بن معدالمستنصر (437-490) 303
- 2. علی بن نزار (الهادی) (470-530 ه) 304
- 4. حسن بن محمد بن علی بن نزار (القاهر بقوه اللّه) (520-557 ه) 305
- 3. محمد بن علی (مهتدی) (500-552 ه) 305
- 5. حسن علی بن حسن (قاهرباللّه) (539-561 ه) 306
- 6. اعلی محمّد فرزند حسن علی (553-607 ه) 306
- 7. جلال الدین حسن بن اعلی محمد (582-618 ه) 306
- 8. علاءالدین محمد بن حسن (608-653 ه) 307
- 9. رکن الدین خورشاه فرزند علاءالدین (629-654 ه) 307
- 1. حسن علی شاه (آغاخان) (1219-1298 ه. ق) 309
- اشاره 309
- فصل هفتم: خاندان آغاخان (نزاریه قاسمیه) 309
- 2. علی شاه (آغاخان دوم) (1246-1320 ه. ق) 310
- 3. سلطان محمدشاه (آغاخان سوم) (1294-1380 ه. ق) 311
- 4. کریم خان (آغاخان چهارم) (1358-000) 312
- فصل هشتم: عقائد و اصول پنج گانه اسماعیلیه 313
- اشاره 313
- اشاره 315
- خدا فاقد ماهیت است 315
- توحید 315
- اسماعیلیه و اصول خمسه 315
- نفی تسمیه از خداوند 316
- نفی صفات 316
- صادر اول مجمع کمالات است 317
- انسان مختار است 318
- اشاره 318
- اسماعیلیه و اصول خمسه 318
- عدل 318
- قضا و قدر به معنی سلب اختیار نیست 319
- اسماعیلیه و اصول خمسه 320
- وحی 320
- اشاره 320
- رسالت عامّه و خاصه 320
- نبوّت 320
- طهارت ولادت انبیا 321
- صفات پیامبران 322
- رسول ناطق 322
- معجزات پیامبران 323
- رسول خاتم برترین پیامبر 323
- شریعت، دارای ظاهر و باطن است 324
- شریعت او موافق با حکمت است 324
- امامت 326
- اشاره 326
- اشاره 326
- مقام اول: امامت مطلق (عام) 326
- امام مقیم 327
- اصطلاحات و مراتب امامت نزد اسماعیلیه 327
- امام مُتِمّ 328
- امام اساس 328
- امام مستودع 329
- امام مستقر 329
- امام مستور 329
- اشاره 330
- 1. صاحب الوصیه، در هر دور، بهترین مردم پس از پیامبر است 330
- مقام دوم: امامت خاصّه 330
- 4. پایان وصایت پس درگذشت وصی 331
- 2. امامت در خاندان پیامر صلی الله علیه و آله 331
- 3. امامت، میراث نبوت و وصایت 331
- 6. امام، از زمین دور نمی شود 332
- 5. امامت در جهان پایدار است نه نبوت و وصایت 332
- 7. وصیّت پس از پیامبر 335
- 8. بازماندن علی از خلافت 336
- 9. نادرستی امامت افراد ناشایسته 337
- 10. نادرستی انتخاب در امامت 338
- 11. کودتاچیان بر امت، طاغوت هستند 338
- 12. زمین خالی از حجت خدا نمی ماند 339
- 13. ممنوعیت سخن گفتن ناآگاهان 340
- 14. قرآن با چیزی جز مانند خودش نسخ نمی شود 340
- 15. قیاس و استحسان درست نیست 341
- معاد 342
- معاد، روحانی است نه جسمانی 342
- اشاره 342
- تناسخ 343
- حساب 345
- بهشت 345
- فرشتگان 346
- جنّ 346
- فصل نهم: سلسلۀ امامت اسماعیلی 347
- فصل دهم: تأویلات اسماعیلی 350
- اشاره 350
- در نظریۀ مَثَل و ممثول 350
- 1. عقول عشره 351
- 2. نطقاء سبعه و امثال آنها 354
- تأویلات فقهی اسماعیلیه 355
- اشاره 355
- 3. انوار خمسه و مثلهای آنها 355
- کتاب الولایه (پایۀ نخست) 356
- طهارت و پایۀ دوم 358
- بزرگان اندیشۀ اسماعیلی 360
- اشاره 360
- ابوحاتم رازی (260-322 ه) 361
- محمد بن احمد نسفی (= 000-331 ه) 364
- ابویعقوب سجستانی (271 - بعد از 360) 366
- ابو حنیفه نعمان (... - 363) 368
- آیا «نعمان» اسماعیلی بود یا اثناعشری؟ 370
- احمد بن حمیدالدین بن عبداللّه کرمانی (352-411 به بعد) 371
- المؤیّد فی الدین (حدود 390-470 ه) 373
- ناصر خسرو (394-481 ه) 375
- محمد بن علی بن حسن صوری (قرن پنجم) 377
- ابراهیم بن حسین حامدی درگذشته به سال 557 378
- علی بن محمد الولید (522-612 ه) 380
- سازمان زیر زمینی اسماعیلیان 381
- سازمان سرّی نزاریان 382
- اشاره 383
- فصل یازدهم: قرامطه 383
- انشعابات درونی قرامطه 388
- ویژگیهای قرامطه 388
- پایان کار قرامطه 389
- انشعاب در قرامطه 389
- عقاید مهم قرامطه 390
- اشاره 390
- 1. حلول 390
- 2. غلوّ 390
- 3. تأویل 391
- فصل دوازدهم: فرقۀ دروز (درزیان) 392
- اشاره 392
- عقاید دروز 393
- شخصیتهای علمی دروز در تاریخ 397
- فصل سیزدهم: فطحیه 398
- اشاره 398
- مشاهیر فطحیّه 399
- اشاره 400
- فصل چهاردهم: واقفیه 400
- اشاره 400
- علل پیدایش واقفیه 400
- 1. تقیّه شدید 401
- 2. طمع ورزی در اموال امامت 402
- اشاره 405
- نصیریه در کتابهای فرق و مذاهب 405
- فصل پانزدهم: نصیریه 405
- محمد بن نصیر شخصیتی غیر قابل اعتماد 408
- علویان و تهمت نصیری گری 409
- مهمترین عقاید علویان 410
- اتهامات گوناگون به علویان 412
- طریقت جنبلانی 413
- مظلومیت و سرکوب علویان 413
- علما و مؤلفان علوی 416
- قبایل علوی و پراکندگی آنان 416
- کتاب نامه قرآن کریم 418
اولوالعزم است. اولوالعزم نزد آنها هفت تن هستند: نوح و ابراهیم و موسی و عیسی و محمد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام و محمد بن اسماعیل.
پس تا اینجا دو عقیدۀ شاذ و مهم آنها عبارتند از:
1 - نسخ شریعت محمد صلی الله علیه و آله
2 - نبوت محمد بن اسماعیل
عقیدۀ مهم دیگر آنان این بود که همۀ شرایع و احکام خداوند، دارای ظاهر و باطن است؛ عقیده دیگری نیز دارند که مانند خوارج، می توانند همۀ مردم را بکشند. و در این عقاید به آیاتی از قرآن و روایات هم استدلال می کنند و آنها را برطبق مذهب خود تأویل می نمایند.
در این زمینه عقیده دارند که نخست باید به قتل شیعیانی که پیرو فرقۀ آنان نیستند بپردازند.
نوبختی می افزاید: در زمین ما شمار پیروان این فرقه بسیار است ولی قدرت سیاسی و نظامی ندارند، و بیشتر در سواد کوفه و یمن هستند و تعداد آنان یکصدهزار نفر برآورد می شود.(1)
نوبختی، کهن ترین نویسنده ای است که دربارۀ آنان مطالبی تألیف کرده است، زیرا قرامطه در سال 267 ه، دست به خیزش و قیام زدند و نوبختی نیز در اوایل قرن چهارم و در حدود سال 310 درگذشته است، پس نوشته های او دقیق تر است.
1- (1) . نوبختی، فرق الشیعه، ص 72-76؛ اشعری، مقالات الاسلامیین، ص 26؛ البغدادی، عبدالقاهر، الفرق بین الفرق، ص 63.