فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 388

ویژگیهای قرامطه

قرامطه، از نظر اجتماعی و سیاسی، انگیزه های ویژه خود را داشتند، زیرا دولت امویان، یک دولت نژادپرست، و قبیله گرا بود، و همه مناصب سیاسی و نظامی، و همۀ فرصتهای شغلی و اقتصادی و تجاری و کشاورزی را در دست افراد قبیلۀ خود و دوستان نزدیکشان قرار داده بود. به همین دلیل موالی (غیر عربها) به شدت از حکومت آنان ناراضی بودند.

در زمان عباسیان، نیز تنها خاندان حاکم تغییر یافت و در نظام اجتماعی و سیاسی تغییری به وجود نیامد، بنابراین روشن می شود، که علل خیزش و جنبش قرامطه، بیشتر قومی، منطقه ای، اقتصادی و اجتماعی بود، و آنها مسألۀ اختلاف اعتقادی میان بنی امیه و بنی هاشم را وسیله ای ساخته بودند تا از حاکمان وقت، انتقام بگیرند.

انشعابات درونی قرامطه

قرامطه سه شعبه شده بودند:

1 - قرامطۀ سواد (عراق) که مقصود از سواد منطقۀ پوشیده از نخلستانهای خرما در این کشور است. این گروه را قرامطۀ شمال هم می نامند و بزرگترین