فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 401

بعدی است، ولی با وجود این، چگونه عدّه ای در مراحل مختلف تاریخ از پذیرش امام بعدی خودداری کرده اند، علل مختلفی برای آن وجود دارد که به طور خلاصه به برخی از آنها اشاره می کنیم.

1. تقیّه شدید

مبارزۀ سخت حکومت های اموی و عباسی بر ضد شیعه و امامان آنها، یکی از مهمترین علل مخفی ماندن امامتِ امام بعدی، پس از درگذشت امام پیشین بوده است. زیرا از یک سو دستگاه خلافت در صدد یافتن امام و از میان بردن او و از سوی دیگر، یافتن واسطه ها و شیعیان مخلص و نابودی آنها بوده است، بنابراین بسیار اتفاق می افتاده که از ترس جاسوسان و خبرچینانِ دستگاه حاکم، امکان رسانیدن نصّ و وصیت امام پیشین به شیعیان، وجود نداشته است.

«هارون الرشید»، همانند خلیفۀ دیگر عباسی یعنی «منصور دوانیقی» بسیار بر شیعیان سخت می گرفت. چون به او گزارش داده بودند که مردم از شرق و غرب جهان، اموال و هدایای خود را به نزد امام موسی بن جعفر علیه السلام در مدینه می آورند، وی در سفری که به حج آمده بود به مدینه رفت و در برابر ضریح پیامبر صلی الله علیه و آله ایستاد و گفت: ای پیامبر خدا! من از تو پوزش می طلبم، زیرا می خواهم فرزندت موسی بن جعفر علیه السلام را زندانی کنم. چون او می خواهد میان امّت تو دو دستگی پدید آورد و خونریزی به راه اندازد. سپس دستور داد او را از همان مسجد دستگیر کردند و زنجیر بر دست و پایش نهادند و سپس چند کجاوه درست کردند و هر یک را با گروهی سواره حفاظت شده به سویی فرستاد و امام علیه السلام در یکی از آنها بود که به سوی بصره می رفت و دستور داد در آنجا ایشان