- مقدمۀ مؤلف 1
- اشاره 2
- بخش نخست مذهب زیدیه 2
- مقدّمه 3
- فصل اول: زندگانی زید بن علی در عصر امامان سه گانه 7
- اشاره 7
- اشاره 7
- زندگانی زید در عصر امام زین العابدین علیه السلام 7
- تباری پاک و پیراسته 8
- تاریخ تولد زید 10
- نظر ما دربارۀ سال تولّد او 11
- نامۀ عبدالملک بن مروان به علی بن الحسین علیهما السلام 16
- ویژگی های جسمانی زید بن علی 17
- زندگانی زید در دوران امام باقر علیه السلام 20
- زندگانی زید در زمان امام صادق علیه السلام 24
- اشاره 27
- فصل دوم: انگیزه های نهضت در سخنرانی طولانی 27
- 1. سخن گفتن بهتر است یا خاموشی؟! 27
- 3. بیان اهداف قیام 28
- 2. به هنگام تلاوت آیۀ (وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا) 28
- 5. سخن او به هنگام آرایش سپاه 29
- 4. اصلاح امّت اسلامی و لو به قیمت کشته شدن 29
- 7. سخن او با هشام 30
- 6. شرایط بیعت با زید 30
- اشاره 34
- 8. نامۀ او به علمای اسلام 34
- امر به معروف و وظیفۀ بزرگ عالمان 38
- نقش علما و جایگاه آنان 41
- خطاب به عالمان بدکردار 43
- دعوت به جهاد 45
- منزلت اهل بیت علیهم السلام در پیشگاه خدا 49
- 1. مناظرۀ او با هشام بن عبدالملک بن مروان 52
- فصل سوم: مناظرات زید با مخالفان و سروده های او 52
- اشاره 52
- 2. مناظرۀ دوم با هشام 54
- 3. مناظرۀ سوم با هشام 55
- زید در قلمرو شعر و ادب 56
- عبادت و تهجد زید 66
- اشاره 68
- فصل چهارم: اساتید و شاگردان زید در تفسیر و حدیث 68
- شاگردان زید بن علی 70
- بزرگنمایی دربارۀ زید 77
- بزرگنمایی دربارۀ دانش و فقه زید بن علی 79
- نقد این نظر 81
- باز هم افراطگرایی 83
- فصل پنجم: آثار علمی زید 85
- اشاره 85
- 1. مسند زید 85
- 2. تفسیر غریب القرآن 87
- 3. الصفوه 89
- 5. مناسک حج 90
- 6. رساله های زید 90
- 4. نامۀ او به علمای اسلام 90
- فصل ششم: بررسی مسند امام زید از نظر سند و محتوا 93
- اشاره 93
- اشاره 94
- 1. عبدالعزیز بن اسحاق، قاضی بغداد 94
- نظر ما دربارۀ گفتار ابن ابی الفوارس و ذهبی 95
- 4. نصر بن مزاحم منقری عطار 96
- 2. ابوالقاسم علی بن محمد نخعی کوفی 96
- 3. سلیمان بن ابراهیم بن عبید محاربی 96
- 5. ابراهیم بن زبرقان 97
- 6. ابوخالد عمرو بن خالد 98
- فصل هفتم: هرگز زید از نظر اصول و معارف، معتزلی نبود 100
- اشاره 104
- فصل هشتم: آیا زید در اصول عقاید و فروع، مکتب خاصی داشت؟ 104
- 1. مرتکب کبیره 106
- 3. بدا 107
- 2. قضا و قدر 107
- 4. رجعت 108
- 5. حقیقت امامت از نظر امامیّه 108
- 6. امر به معروف و نهی از منکر 109
- 7. صفات ذاتی خدا 110
- آیا زید مذهب فقهی خاصّی داشت؟ 111
- فقهای زیدیه 113
- فصل نهم: آیا زید، امامت خویش را تبلیغ می کرد؟ 115
- اشاره 115
- مأموریت زید از زبان خودش 117
- سخنان دانشمندان شیعه دربارۀ قیام زید 119
- اعتراف زید به پیشوایی امام صادق علیه السلام 119
- فصل دهم: نظر امامان معصوم علیهم السلام دربارۀ قیام زید 121
- فصل یازدهم: خط سرخ شهادت و تأیید امامان معصوم علیهم السلام 124
- اشاره 128
- فصل دوازدهم: جایگاه زید در نزد علمای شیعه 128
- ظلم ستیزان و ذلّت پذیران 130
- فصل سیزدهم: نهضت های برگرفته از انقلاب امام حسین بن علی علیهما السلام 133
- اشاره 133
- کشمکش هاشم و امیّه 135
- دشمنی خاندان هاشم با بنی امیه، دینی بوده نه قبیله ای 135
- انگیزه های انقلاب حسینی 143
- نامۀ حسین بن علی علیهما السلام به اشراف بصره 145
- 1 خیزش همگانی مردم مدینه (قیام حرّه) 150
- 2 خیزش مردم مکه 153
- اشاره 156
- 3 خیزش توّابین در کوفه 156
- نامه نگاری با شیعیان مناطق دیگر عراق 160
- خطابۀ سلیمان در میان جمع پنج هزار نفری 162
- 4 انقلاب مختار مختار کیست؟ 170
- اشاره 170
- کیفیت قتل مختار 173
- 5 انقلاب عبدالرحمن بن محمد بن اشعث 175
- فصل چهاردهم: انقلاب زید دنبالۀ انقلاب حسین بن علی علیهما السلام 177
- اشاره 177
- آمادگی برای شهادت 181
- فراگیر بودن نهضت 184
- کوفه در آستانۀ انقلاب 185
- توطئه برای شکست نهضت 185
- فصل پانزدهم: رهبران قیام های زیدیه 190
- اشاره 193
- 1. احمد بن عیسی بن زید (157-247) 193
- فصل شانزدهم: پیشوایان علمی زیدیه 193
- 2. القاسم الرسّی 194
- 3. یحیی بن الحسین بن القاسم الرسّی (امام هادی) (245-298) 195
- 4. الناصر للحق ابومحمد الحسن بن علی (اطروش) (230-304) 195
- 7. امام مؤید ابوالحسین احمد بن حسین بن هارون (333-411) 196
- 6. الناصر لدین اللّه احمد بن یحیی بن الحسین 196
- 5. الامام المرتضی، ابوالقاسم محمد بن یحیی (278-313) 196
- 8. الحاکم الجشمی (413-494) 197
- 10. المنصور باللّه عبداللّه بن حمزه بن سلیمان (561-614) 198
- 9. نشوان بن سعید حمیری (... - 573) 198
- 11. المؤیّد باللّه یحیی بن حمزه بن علی (669-749) 199
- 12. احمد بن یحیی المرتضی (764-840) 199
- 13. المنصور باللّه قاسم بن محمد علی (967-1029) 200
- اشاره 201
- فصل هفدهم: شخصیت های زیدی با گرایش های ویژه 201
- 1. ابن الوزیر 202
- 2. ابن الامیر صنعانی (1099-1186 ه) 205
- اشاره 205
- ملاحظات 206
- 3. شوکانی (1172-1250) 208
- فصل هجدهم: فرق زیدیه در کتب تاریخ عقاید 211
- فصل نوزدهم: عقاید زیدیه 213
- اشاره 213
- 2. آیات صفات خبری 217
- 1. توحید 217
- 3. خدا غنّی و بی نیاز است 218
- 5. خدا واحد و یگانه است 218
- 4. خدا، با دیدگان دیده نمی شود 218
- 9. تقدیر خداوند بر حق تعلق می گیرد 219
- 8. عذاب، نتیجۀ گناه است 219
- 6. خدا عادل و حکیم است 219
- 7. افعال عباد، از آن خود آنهاست 219
- 12. کارهایی که مفسده دارد، از خدا صادر نمی شود 220
- 10. تکلیف فرع قدرت است 220
- 11. اراده بر قبیح تعلق نمی گیرد 220
- 14. باب قرآن 221
- 15. باب امامت 221
- 16. امامت حسنین علیهما السلام 221
- 13. باب نبوّت 221
- 18. وعد و وعید 222
- 17. امر به معروف و نهی از منکر 222
- 19. مرتکبین کبائر 223
- 20. مؤمن کیست؟ 223
- 21. کافر کیست؟ 223
- 22. فاسق کیست؟ 223
- 24. اعتقاد به موت و فنا 224
- 23. تفاوت فعل خدا با فعل بندگان 224
- 25. شفاعت 224
- فصل بیستم: حلقات مناظره میان امامیه و زیدیه 226
- 1. همکاری تنگاتنگ میان دو فرقه 232
- اشاره 232
- فصل بیست ویکم: مایه های تقریب میان امامیه و زیدیه 232
- 2. نشر میراث فرهنگی زیدیه 233
- اشاره 234
- فصل بیست ودوّم: حکومت اسلامی از دیدگاه زیدیه 234
- جنگ میان اسماعیلیه و زیدیه 236
- همکاری میان زیدیه و معتزله 236
- طبقات رجال زیدی 237
- اشاره 241
- بخش دوم: اسماعیلیه و قرامطه، دروزیه، فطحیه، واقفیه و نصیریه 241
- فهرست اجمالی بخش دوم 242
- اشاره 244
- پیش گفتار 244
- 1 - انتساب به خاندان نبوّت 246
- اشاره 246
- ویژگیهای مذهب اسماعیلی 246
- 3 - آمیختن مذهب به مسائل فلسفی 247
- 2 - تأویل ظواهر 247
- 4 - سازمان زیر زمینی 248
- 5 - تقدّس بخشیدن به امامان و داعیان خود 249
- 6 - تربیت فداییان 250
- 7 - پنهان کاری و رازداری 252
- 8 - امامان پنهان 253
- مذهب در فرآیند تکامل 254
- فصل نخست: اسماعیلیه در کتابهای ملل و نحل 255
- فصل دوم: جنبشهای باطنی در عصر امام صادق علیه السلام 257
- فصل سوّم: امامان اسماعیلیه 264
- اشاره 264
- شرح حال امامان مورد اتفاق همۀ فرق (امامان مستور و پنهان) 266
- اشاره 266
- امام نخست اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام (110-145) 267
- امام دوّم محمد بن اسماعیل (132-193) 270
- امام سوم عبداللّه بن محمد بن اسماعیل (179-212) 271
- امام چهارم احمد بن عبداللّه (198-265) 273
- امام پنجم حسین بن احمد (219-289) 274
- اشاره 276
- فصل چهارم: امامان ظاهر و آشکار 276
- امام ششم عبیداللّه مهدی (260-322) 277
- امام هفتم قائم بامراللّه (280-334) 281
- امام هشتم المنصورباللّه (303-346) 282
- امام نهم المعزّلدین اللّه (319-365) 283
- پایه گذار دولت فاطمی مصر 283
- امام دهم العزیز باللّه (344-386) 287
- امام یازدهم الحاکم بامراللّه (375-411) 289
- اشاره 289
- انشعاب در اسماعیلیه (دروزیه) 290
- امام دوازدهم الظاهر لاعزاز دین اللّه (395-427) 292
- اشاره 293
- امام سیزدهم المستنصر باللّه (420-487) 293
- انشعاب در اسماعیلیه (مستعلیه؛ نزاریه) 293
- فصل پنجم: امامان مستعلیه 295
- 1. مستعلی باللّه (467-495 ه) 295
- اشاره 295
- 3. الحافظ لدین اللّه (467-544 ه) 296
- 2. آمر باحکام اللّه (490-524 ه) 296
- 4. الظافربأمراللّه (527-549 ه) 296
- 5. الفائز بنصراللّه (544-555 ه) 297
- 6. العاضدلدین اللّه (546-567 ه) 297
- انشعاب در مستعلیه (سلیمانیه و داوودیه) 299
- اشاره 300
- فصل ششم: امامان نزاریه (مؤمنیه و قاسمیه) 300
- 1. المصطفی باللّه نزار بن معدالمستنصر (437-490) 303
- 2. علی بن نزار (الهادی) (470-530 ه) 304
- 4. حسن بن محمد بن علی بن نزار (القاهر بقوه اللّه) (520-557 ه) 305
- 3. محمد بن علی (مهتدی) (500-552 ه) 305
- 7. جلال الدین حسن بن اعلی محمد (582-618 ه) 306
- 5. حسن علی بن حسن (قاهرباللّه) (539-561 ه) 306
- 6. اعلی محمّد فرزند حسن علی (553-607 ه) 306
- 9. رکن الدین خورشاه فرزند علاءالدین (629-654 ه) 307
- 8. علاءالدین محمد بن حسن (608-653 ه) 307
- 1. حسن علی شاه (آغاخان) (1219-1298 ه. ق) 309
- اشاره 309
- فصل هفتم: خاندان آغاخان (نزاریه قاسمیه) 309
- 2. علی شاه (آغاخان دوم) (1246-1320 ه. ق) 310
- 3. سلطان محمدشاه (آغاخان سوم) (1294-1380 ه. ق) 311
- 4. کریم خان (آغاخان چهارم) (1358-000) 312
- فصل هشتم: عقائد و اصول پنج گانه اسماعیلیه 313
- اشاره 313
- اشاره 315
- خدا فاقد ماهیت است 315
- اسماعیلیه و اصول خمسه 315
- توحید 315
- نفی صفات 316
- نفی تسمیه از خداوند 316
- صادر اول مجمع کمالات است 317
- انسان مختار است 318
- اشاره 318
- اسماعیلیه و اصول خمسه 318
- عدل 318
- قضا و قدر به معنی سلب اختیار نیست 319
- اسماعیلیه و اصول خمسه 320
- وحی 320
- رسالت عامّه و خاصه 320
- نبوّت 320
- اشاره 320
- طهارت ولادت انبیا 321
- صفات پیامبران 322
- رسول ناطق 322
- رسول خاتم برترین پیامبر 323
- معجزات پیامبران 323
- شریعت، دارای ظاهر و باطن است 324
- شریعت او موافق با حکمت است 324
- اشاره 326
- مقام اول: امامت مطلق (عام) 326
- اشاره 326
- امامت 326
- امام مقیم 327
- اصطلاحات و مراتب امامت نزد اسماعیلیه 327
- امام مُتِمّ 328
- امام اساس 328
- امام مستور 329
- امام مستودع 329
- امام مستقر 329
- مقام دوم: امامت خاصّه 330
- اشاره 330
- 1. صاحب الوصیه، در هر دور، بهترین مردم پس از پیامبر است 330
- 4. پایان وصایت پس درگذشت وصی 331
- 2. امامت در خاندان پیامر صلی الله علیه و آله 331
- 3. امامت، میراث نبوت و وصایت 331
- 6. امام، از زمین دور نمی شود 332
- 5. امامت در جهان پایدار است نه نبوت و وصایت 332
- 7. وصیّت پس از پیامبر 335
- 8. بازماندن علی از خلافت 336
- 9. نادرستی امامت افراد ناشایسته 337
- 10. نادرستی انتخاب در امامت 338
- 11. کودتاچیان بر امت، طاغوت هستند 338
- 12. زمین خالی از حجت خدا نمی ماند 339
- 14. قرآن با چیزی جز مانند خودش نسخ نمی شود 340
- 13. ممنوعیت سخن گفتن ناآگاهان 340
- 15. قیاس و استحسان درست نیست 341
- معاد 342
- معاد، روحانی است نه جسمانی 342
- اشاره 342
- تناسخ 343
- حساب 345
- بهشت 345
- فرشتگان 346
- جنّ 346
- فصل نهم: سلسلۀ امامت اسماعیلی 347
- فصل دهم: تأویلات اسماعیلی 350
- اشاره 350
- در نظریۀ مَثَل و ممثول 350
- 1. عقول عشره 351
- 2. نطقاء سبعه و امثال آنها 354
- تأویلات فقهی اسماعیلیه 355
- اشاره 355
- 3. انوار خمسه و مثلهای آنها 355
- کتاب الولایه (پایۀ نخست) 356
- طهارت و پایۀ دوم 358
- بزرگان اندیشۀ اسماعیلی 360
- اشاره 360
- ابوحاتم رازی (260-322 ه) 361
- محمد بن احمد نسفی (= 000-331 ه) 364
- ابویعقوب سجستانی (271 - بعد از 360) 366
- ابو حنیفه نعمان (... - 363) 368
- آیا «نعمان» اسماعیلی بود یا اثناعشری؟ 370
- احمد بن حمیدالدین بن عبداللّه کرمانی (352-411 به بعد) 371
- المؤیّد فی الدین (حدود 390-470 ه) 373
- ناصر خسرو (394-481 ه) 375
- محمد بن علی بن حسن صوری (قرن پنجم) 377
- ابراهیم بن حسین حامدی درگذشته به سال 557 378
- علی بن محمد الولید (522-612 ه) 380
- سازمان زیر زمینی اسماعیلیان 381
- سازمان سرّی نزاریان 382
- اشاره 383
- فصل یازدهم: قرامطه 383
- انشعابات درونی قرامطه 388
- ویژگیهای قرامطه 388
- پایان کار قرامطه 389
- انشعاب در قرامطه 389
- عقاید مهم قرامطه 390
- اشاره 390
- 2. غلوّ 390
- 1. حلول 390
- 3. تأویل 391
- اشاره 392
- فصل دوازدهم: فرقۀ دروز (درزیان) 392
- عقاید دروز 393
- شخصیتهای علمی دروز در تاریخ 397
- فصل سیزدهم: فطحیه 398
- اشاره 398
- مشاهیر فطحیّه 399
- اشاره 400
- فصل چهاردهم: واقفیه 400
- علل پیدایش واقفیه 400
- اشاره 400
- 1. تقیّه شدید 401
- 2. طمع ورزی در اموال امامت 402
- فصل پانزدهم: نصیریه 405
- نصیریه در کتابهای فرق و مذاهب 405
- اشاره 405
- محمد بن نصیر شخصیتی غیر قابل اعتماد 408
- علویان و تهمت نصیری گری 409
- مهمترین عقاید علویان 410
- اتهامات گوناگون به علویان 412
- مظلومیت و سرکوب علویان 413
- طریقت جنبلانی 413
- قبایل علوی و پراکندگی آنان 416
- علما و مؤلفان علوی 416
- کتاب نامه قرآن کریم 418
را به «عیسی بن جعفر بن منصور» بسپارند تا در آنجا زندانی شود. به همین ترتیب امام در چند زندان جابجا شد و حتی به یکی از زندانبانان که حاضر نشده بود، با امام بدرفتاری کند، شلاق زدند.(1)
امام سرانجام در زندان سندی بن شاهک به دستور هارون مسموم شد و به شهادت رسید.
وقتی شرایط این چنین سخت باشد، امکان معرفی امام بعدی به صورت آشکار و آزاد وجود ندارد و طبعاً برخی از شیعیان دچار تردید یا سرگردانی می شوند، یا از اطلاعات نادرستی که از این و آن می رسد، پیروی می کنند.
2. طمع ورزی در اموال امامت
گاهی اتفاق می افتاد که به هنگام درگذشت امام پیشین، اموال قابل ملاحظه ای نزد برخی از وکیلان آنان باقی بماند، در این هنگام شیطان آنان را وسوسه می کرد که این اموال را برای خود نگه دارند، و عذر و بهانه ای بتراشند که ما نتوانستیم امام بعدی را شناسایی کنیم. در مورد امام رضا علیه السلام نیز چنین اتفاقی روی داد.
شیخ طوسی از یعقوب بن یزید انباری نقل می کند که او از برخی دوستان چنین آورده است: هنگامی که امام ابوابراهیم (موسی بن جعفر) علیه السلام درگذشت، هفتاد هزار دینار از اموال امامت نزد «زیاد قندی» و سه هزار دینار و پنج کنیز، نزد «عثمان بن عیسی رواسی» بود که در مصر سکونت داشت. امام رضا علیه السلام به او
1- (1) . طوسی، الغیبه، ص 28-30؛ کشی، محمدبن عمر، رجال کشّی، ص 389؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج 48، ص 265؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج 10، ص 190.