- مقدمۀ مؤلف 1
- اشاره 2
- بخش نخست مذهب زیدیه 2
- مقدّمه 3
- فصل اول: زندگانی زید بن علی در عصر امامان سه گانه 7
- اشاره 7
- اشاره 7
- زندگانی زید در عصر امام زین العابدین علیه السلام 7
- تباری پاک و پیراسته 8
- تاریخ تولد زید 10
- نظر ما دربارۀ سال تولّد او 11
- نامۀ عبدالملک بن مروان به علی بن الحسین علیهما السلام 16
- ویژگی های جسمانی زید بن علی 17
- زندگانی زید در دوران امام باقر علیه السلام 20
- زندگانی زید در زمان امام صادق علیه السلام 24
- فصل دوم: انگیزه های نهضت در سخنرانی طولانی 27
- اشاره 27
- 1. سخن گفتن بهتر است یا خاموشی؟! 27
- 3. بیان اهداف قیام 28
- 2. به هنگام تلاوت آیۀ (وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا) 28
- 5. سخن او به هنگام آرایش سپاه 29
- 4. اصلاح امّت اسلامی و لو به قیمت کشته شدن 29
- 6. شرایط بیعت با زید 30
- 7. سخن او با هشام 30
- اشاره 34
- 8. نامۀ او به علمای اسلام 34
- امر به معروف و وظیفۀ بزرگ عالمان 38
- نقش علما و جایگاه آنان 41
- خطاب به عالمان بدکردار 43
- دعوت به جهاد 45
- منزلت اهل بیت علیهم السلام در پیشگاه خدا 49
- فصل سوم: مناظرات زید با مخالفان و سروده های او 52
- اشاره 52
- 1. مناظرۀ او با هشام بن عبدالملک بن مروان 52
- 2. مناظرۀ دوم با هشام 54
- 3. مناظرۀ سوم با هشام 55
- زید در قلمرو شعر و ادب 56
- عبادت و تهجد زید 66
- اشاره 68
- فصل چهارم: اساتید و شاگردان زید در تفسیر و حدیث 68
- شاگردان زید بن علی 70
- بزرگنمایی دربارۀ زید 77
- بزرگنمایی دربارۀ دانش و فقه زید بن علی 79
- نقد این نظر 81
- باز هم افراطگرایی 83
- فصل پنجم: آثار علمی زید 85
- 1. مسند زید 85
- اشاره 85
- 2. تفسیر غریب القرآن 87
- 3. الصفوه 89
- 5. مناسک حج 90
- 6. رساله های زید 90
- 4. نامۀ او به علمای اسلام 90
- فصل ششم: بررسی مسند امام زید از نظر سند و محتوا 93
- اشاره 93
- اشاره 94
- 1. عبدالعزیز بن اسحاق، قاضی بغداد 94
- نظر ما دربارۀ گفتار ابن ابی الفوارس و ذهبی 95
- 4. نصر بن مزاحم منقری عطار 96
- 3. سلیمان بن ابراهیم بن عبید محاربی 96
- 2. ابوالقاسم علی بن محمد نخعی کوفی 96
- 5. ابراهیم بن زبرقان 97
- 6. ابوخالد عمرو بن خالد 98
- فصل هفتم: هرگز زید از نظر اصول و معارف، معتزلی نبود 100
- اشاره 104
- فصل هشتم: آیا زید در اصول عقاید و فروع، مکتب خاصی داشت؟ 104
- 1. مرتکب کبیره 106
- 3. بدا 107
- 2. قضا و قدر 107
- 4. رجعت 108
- 5. حقیقت امامت از نظر امامیّه 108
- 6. امر به معروف و نهی از منکر 109
- 7. صفات ذاتی خدا 110
- آیا زید مذهب فقهی خاصّی داشت؟ 111
- فقهای زیدیه 113
- فصل نهم: آیا زید، امامت خویش را تبلیغ می کرد؟ 115
- اشاره 115
- مأموریت زید از زبان خودش 117
- سخنان دانشمندان شیعه دربارۀ قیام زید 119
- اعتراف زید به پیشوایی امام صادق علیه السلام 119
- فصل دهم: نظر امامان معصوم علیهم السلام دربارۀ قیام زید 121
- فصل یازدهم: خط سرخ شهادت و تأیید امامان معصوم علیهم السلام 124
- اشاره 128
- فصل دوازدهم: جایگاه زید در نزد علمای شیعه 128
- ظلم ستیزان و ذلّت پذیران 130
- فصل سیزدهم: نهضت های برگرفته از انقلاب امام حسین بن علی علیهما السلام 133
- اشاره 133
- کشمکش هاشم و امیّه 135
- دشمنی خاندان هاشم با بنی امیه، دینی بوده نه قبیله ای 135
- انگیزه های انقلاب حسینی 143
- نامۀ حسین بن علی علیهما السلام به اشراف بصره 145
- 1 خیزش همگانی مردم مدینه (قیام حرّه) 150
- 2 خیزش مردم مکه 153
- اشاره 156
- 3 خیزش توّابین در کوفه 156
- نامه نگاری با شیعیان مناطق دیگر عراق 160
- خطابۀ سلیمان در میان جمع پنج هزار نفری 162
- 4 انقلاب مختار مختار کیست؟ 170
- اشاره 170
- کیفیت قتل مختار 173
- 5 انقلاب عبدالرحمن بن محمد بن اشعث 175
- فصل چهاردهم: انقلاب زید دنبالۀ انقلاب حسین بن علی علیهما السلام 177
- اشاره 177
- آمادگی برای شهادت 181
- فراگیر بودن نهضت 184
- توطئه برای شکست نهضت 185
- کوفه در آستانۀ انقلاب 185
- فصل پانزدهم: رهبران قیام های زیدیه 190
- اشاره 193
- فصل شانزدهم: پیشوایان علمی زیدیه 193
- 1. احمد بن عیسی بن زید (157-247) 193
- 2. القاسم الرسّی 194
- 3. یحیی بن الحسین بن القاسم الرسّی (امام هادی) (245-298) 195
- 4. الناصر للحق ابومحمد الحسن بن علی (اطروش) (230-304) 195
- 6. الناصر لدین اللّه احمد بن یحیی بن الحسین 196
- 5. الامام المرتضی، ابوالقاسم محمد بن یحیی (278-313) 196
- 7. امام مؤید ابوالحسین احمد بن حسین بن هارون (333-411) 196
- 8. الحاکم الجشمی (413-494) 197
- 10. المنصور باللّه عبداللّه بن حمزه بن سلیمان (561-614) 198
- 9. نشوان بن سعید حمیری (... - 573) 198
- 11. المؤیّد باللّه یحیی بن حمزه بن علی (669-749) 199
- 12. احمد بن یحیی المرتضی (764-840) 199
- 13. المنصور باللّه قاسم بن محمد علی (967-1029) 200
- فصل هفدهم: شخصیت های زیدی با گرایش های ویژه 201
- اشاره 201
- 1. ابن الوزیر 202
- اشاره 205
- 2. ابن الامیر صنعانی (1099-1186 ه) 205
- ملاحظات 206
- 3. شوکانی (1172-1250) 208
- فصل هجدهم: فرق زیدیه در کتب تاریخ عقاید 211
- فصل نوزدهم: عقاید زیدیه 213
- اشاره 213
- 2. آیات صفات خبری 217
- 1. توحید 217
- 5. خدا واحد و یگانه است 218
- 3. خدا غنّی و بی نیاز است 218
- 4. خدا، با دیدگان دیده نمی شود 218
- 9. تقدیر خداوند بر حق تعلق می گیرد 219
- 8. عذاب، نتیجۀ گناه است 219
- 7. افعال عباد، از آن خود آنهاست 219
- 6. خدا عادل و حکیم است 219
- 11. اراده بر قبیح تعلق نمی گیرد 220
- 12. کارهایی که مفسده دارد، از خدا صادر نمی شود 220
- 10. تکلیف فرع قدرت است 220
- 14. باب قرآن 221
- 16. امامت حسنین علیهما السلام 221
- 13. باب نبوّت 221
- 15. باب امامت 221
- 18. وعد و وعید 222
- 17. امر به معروف و نهی از منکر 222
- 19. مرتکبین کبائر 223
- 20. مؤمن کیست؟ 223
- 21. کافر کیست؟ 223
- 22. فاسق کیست؟ 223
- 23. تفاوت فعل خدا با فعل بندگان 224
- 24. اعتقاد به موت و فنا 224
- 25. شفاعت 224
- فصل بیستم: حلقات مناظره میان امامیه و زیدیه 226
- فصل بیست ویکم: مایه های تقریب میان امامیه و زیدیه 232
- 1. همکاری تنگاتنگ میان دو فرقه 232
- اشاره 232
- 2. نشر میراث فرهنگی زیدیه 233
- اشاره 234
- فصل بیست ودوّم: حکومت اسلامی از دیدگاه زیدیه 234
- جنگ میان اسماعیلیه و زیدیه 236
- همکاری میان زیدیه و معتزله 236
- طبقات رجال زیدی 237
- اشاره 241
- بخش دوم: اسماعیلیه و قرامطه، دروزیه، فطحیه، واقفیه و نصیریه 241
- فهرست اجمالی بخش دوم 242
- اشاره 244
- پیش گفتار 244
- 1 - انتساب به خاندان نبوّت 246
- اشاره 246
- ویژگیهای مذهب اسماعیلی 246
- 3 - آمیختن مذهب به مسائل فلسفی 247
- 2 - تأویل ظواهر 247
- 4 - سازمان زیر زمینی 248
- 5 - تقدّس بخشیدن به امامان و داعیان خود 249
- 6 - تربیت فداییان 250
- 7 - پنهان کاری و رازداری 252
- 8 - امامان پنهان 253
- مذهب در فرآیند تکامل 254
- فصل نخست: اسماعیلیه در کتابهای ملل و نحل 255
- فصل دوم: جنبشهای باطنی در عصر امام صادق علیه السلام 257
- فصل سوّم: امامان اسماعیلیه 264
- اشاره 264
- اشاره 266
- شرح حال امامان مورد اتفاق همۀ فرق (امامان مستور و پنهان) 266
- امام نخست اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام (110-145) 267
- امام دوّم محمد بن اسماعیل (132-193) 270
- امام سوم عبداللّه بن محمد بن اسماعیل (179-212) 271
- امام چهارم احمد بن عبداللّه (198-265) 273
- امام پنجم حسین بن احمد (219-289) 274
- فصل چهارم: امامان ظاهر و آشکار 276
- اشاره 276
- امام ششم عبیداللّه مهدی (260-322) 277
- امام هفتم قائم بامراللّه (280-334) 281
- امام هشتم المنصورباللّه (303-346) 282
- امام نهم المعزّلدین اللّه (319-365) 283
- پایه گذار دولت فاطمی مصر 283
- امام دهم العزیز باللّه (344-386) 287
- اشاره 289
- امام یازدهم الحاکم بامراللّه (375-411) 289
- انشعاب در اسماعیلیه (دروزیه) 290
- امام دوازدهم الظاهر لاعزاز دین اللّه (395-427) 292
- اشاره 293
- امام سیزدهم المستنصر باللّه (420-487) 293
- انشعاب در اسماعیلیه (مستعلیه؛ نزاریه) 293
- فصل پنجم: امامان مستعلیه 295
- 1. مستعلی باللّه (467-495 ه) 295
- اشاره 295
- 4. الظافربأمراللّه (527-549 ه) 296
- 2. آمر باحکام اللّه (490-524 ه) 296
- 3. الحافظ لدین اللّه (467-544 ه) 296
- 5. الفائز بنصراللّه (544-555 ه) 297
- 6. العاضدلدین اللّه (546-567 ه) 297
- انشعاب در مستعلیه (سلیمانیه و داوودیه) 299
- اشاره 300
- فصل ششم: امامان نزاریه (مؤمنیه و قاسمیه) 300
- 1. المصطفی باللّه نزار بن معدالمستنصر (437-490) 303
- 2. علی بن نزار (الهادی) (470-530 ه) 304
- 3. محمد بن علی (مهتدی) (500-552 ه) 305
- 4. حسن بن محمد بن علی بن نزار (القاهر بقوه اللّه) (520-557 ه) 305
- 5. حسن علی بن حسن (قاهرباللّه) (539-561 ه) 306
- 6. اعلی محمّد فرزند حسن علی (553-607 ه) 306
- 7. جلال الدین حسن بن اعلی محمد (582-618 ه) 306
- 9. رکن الدین خورشاه فرزند علاءالدین (629-654 ه) 307
- 8. علاءالدین محمد بن حسن (608-653 ه) 307
- اشاره 309
- 1. حسن علی شاه (آغاخان) (1219-1298 ه. ق) 309
- فصل هفتم: خاندان آغاخان (نزاریه قاسمیه) 309
- 2. علی شاه (آغاخان دوم) (1246-1320 ه. ق) 310
- 3. سلطان محمدشاه (آغاخان سوم) (1294-1380 ه. ق) 311
- 4. کریم خان (آغاخان چهارم) (1358-000) 312
- اشاره 313
- فصل هشتم: عقائد و اصول پنج گانه اسماعیلیه 313
- اشاره 315
- خدا فاقد ماهیت است 315
- توحید 315
- اسماعیلیه و اصول خمسه 315
- نفی صفات 316
- نفی تسمیه از خداوند 316
- صادر اول مجمع کمالات است 317
- انسان مختار است 318
- اشاره 318
- اسماعیلیه و اصول خمسه 318
- عدل 318
- قضا و قدر به معنی سلب اختیار نیست 319
- وحی 320
- اسماعیلیه و اصول خمسه 320
- رسالت عامّه و خاصه 320
- نبوّت 320
- اشاره 320
- طهارت ولادت انبیا 321
- صفات پیامبران 322
- رسول ناطق 322
- رسول خاتم برترین پیامبر 323
- معجزات پیامبران 323
- شریعت، دارای ظاهر و باطن است 324
- شریعت او موافق با حکمت است 324
- امامت 326
- اشاره 326
- مقام اول: امامت مطلق (عام) 326
- اشاره 326
- امام مقیم 327
- اصطلاحات و مراتب امامت نزد اسماعیلیه 327
- امام مُتِمّ 328
- امام اساس 328
- امام مستقر 329
- امام مستور 329
- امام مستودع 329
- مقام دوم: امامت خاصّه 330
- اشاره 330
- 1. صاحب الوصیه، در هر دور، بهترین مردم پس از پیامبر است 330
- 4. پایان وصایت پس درگذشت وصی 331
- 2. امامت در خاندان پیامر صلی الله علیه و آله 331
- 3. امامت، میراث نبوت و وصایت 331
- 6. امام، از زمین دور نمی شود 332
- 5. امامت در جهان پایدار است نه نبوت و وصایت 332
- 7. وصیّت پس از پیامبر 335
- 8. بازماندن علی از خلافت 336
- 9. نادرستی امامت افراد ناشایسته 337
- 10. نادرستی انتخاب در امامت 338
- 11. کودتاچیان بر امت، طاغوت هستند 338
- 12. زمین خالی از حجت خدا نمی ماند 339
- 14. قرآن با چیزی جز مانند خودش نسخ نمی شود 340
- 13. ممنوعیت سخن گفتن ناآگاهان 340
- 15. قیاس و استحسان درست نیست 341
- معاد، روحانی است نه جسمانی 342
- معاد 342
- اشاره 342
- تناسخ 343
- حساب 345
- بهشت 345
- جنّ 346
- فرشتگان 346
- فصل نهم: سلسلۀ امامت اسماعیلی 347
- فصل دهم: تأویلات اسماعیلی 350
- اشاره 350
- در نظریۀ مَثَل و ممثول 350
- 1. عقول عشره 351
- 2. نطقاء سبعه و امثال آنها 354
- تأویلات فقهی اسماعیلیه 355
- اشاره 355
- 3. انوار خمسه و مثلهای آنها 355
- کتاب الولایه (پایۀ نخست) 356
- طهارت و پایۀ دوم 358
- بزرگان اندیشۀ اسماعیلی 360
- اشاره 360
- ابوحاتم رازی (260-322 ه) 361
- محمد بن احمد نسفی (= 000-331 ه) 364
- ابویعقوب سجستانی (271 - بعد از 360) 366
- ابو حنیفه نعمان (... - 363) 368
- آیا «نعمان» اسماعیلی بود یا اثناعشری؟ 370
- احمد بن حمیدالدین بن عبداللّه کرمانی (352-411 به بعد) 371
- المؤیّد فی الدین (حدود 390-470 ه) 373
- ناصر خسرو (394-481 ه) 375
- محمد بن علی بن حسن صوری (قرن پنجم) 377
- ابراهیم بن حسین حامدی درگذشته به سال 557 378
- علی بن محمد الولید (522-612 ه) 380
- سازمان زیر زمینی اسماعیلیان 381
- سازمان سرّی نزاریان 382
- اشاره 383
- فصل یازدهم: قرامطه 383
- انشعابات درونی قرامطه 388
- ویژگیهای قرامطه 388
- انشعاب در قرامطه 389
- پایان کار قرامطه 389
- عقاید مهم قرامطه 390
- اشاره 390
- 1. حلول 390
- 2. غلوّ 390
- 3. تأویل 391
- اشاره 392
- فصل دوازدهم: فرقۀ دروز (درزیان) 392
- عقاید دروز 393
- شخصیتهای علمی دروز در تاریخ 397
- فصل سیزدهم: فطحیه 398
- اشاره 398
- مشاهیر فطحیّه 399
- اشاره 400
- علل پیدایش واقفیه 400
- فصل چهاردهم: واقفیه 400
- اشاره 400
- 1. تقیّه شدید 401
- 2. طمع ورزی در اموال امامت 402
- اشاره 405
- فصل پانزدهم: نصیریه 405
- نصیریه در کتابهای فرق و مذاهب 405
- محمد بن نصیر شخصیتی غیر قابل اعتماد 408
- علویان و تهمت نصیری گری 409
- مهمترین عقاید علویان 410
- اتهامات گوناگون به علویان 412
- مظلومیت و سرکوب علویان 413
- طریقت جنبلانی 413
- علما و مؤلفان علوی 416
- قبایل علوی و پراکندگی آنان 416
- کتاب نامه قرآن کریم 418
نقد این نظر
1. شکی نیست که زید از عالمان و دانشوران خاندان رسالت و عالم به قرآن و آشنا به مفاهیم آن بود، لکن این علم را از چه کسی آموخته بود؟ اگر بگویند از پدرش امام سجاد یا از برادرش امام باقر علیه السلام آموخته است، غلوّی در کار نیست.
و اگر بگویند از دیگری آموخته است، آن دیگر، کیست که زید از او دانش آموخته است؟ و به جایی رسیده است که بر ائمّۀ اهل بیت علیهم السلام مانند سجاد و باقر، برتری یافته است.
2. فرض کنید زید در دانش قرآنی سرآمد روزگار بوده ولی اینکه می گویند امام باقر علیه السلام دانش قرآنی خود را از دیگران آموخته، مدرکش چیست؟! زیرا در هیچ منبعی نیامده است که امامان معصوم شیعه علیهم السلام، در درس صحابه و تابعان و یا عالمانی دیگر شرکت کرده باشند، فقط گاهی حدیثی را از رسول خدا به واسطۀ برخی از صحابه یا تابعان، نقل می کنند، آن هم به خاطر آن که مخاطب آنگاه قانع می شد که سخن، سخن رسول خدا باشد. طبعاً ناچار بودند که سخن خدا را به وسیلۀ برخی از صحابه و تابعان، نقل کنند.
3. ابن سعد در طبقات خود، امام باقر علیه السلام را از طبقۀ سوم تابعان معرفی می کند و می گوید: او دانشمند و اهل عبادت خدا بود. امامان فقه، مانند ابوحنیفه و دیگران، از او نقل روایت کرده اند. عطا می گوید: «من ندیدم که دانش عالمان نزد کسی، چون امام باقر علیه السلام اندک به شمار آید».
حکم بن عتیبه را دیدم که در گفت وگو مغلوب شده است، در حالی که