فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 95

نظر ما دربارۀ گفتار ابن ابی الفوارس و ذهبی

سخن ابن ابی الفوارس که مذهب او را به خبث توصیف کرد، علّتی جز این ندارند که عبدالعزیز پیرو اهل بیت علیهم السلام بوده و از کسی که برای سرنگونی بنی امیه خروج کرد پیروی می کرد ولی کسانی که مذهب آنها مماشات با ظالمان و سکوت در برابر ستمگران است و این که نباید بر ظالم خروشید، با مذهب عبدالعزیز بن اسحاق در تناقض است، و لذا مذهب او را به خبث و مذهب خود را به طیب توصیف کرده است.

امّا اینکه ذهبی، تفسیر او را تاریک و متن آن را مبهم اندیشیده چون ذهبی هر چند تظاهر به تجسیم نمی کند، اما در باطن از مجسمه است و از آنها طرفداری می کند. او در کتاب خود «سیر اعلام النبلاء» آنگاه که به ترجمۀ افراد پیرو مجسمه و مشبهه می رسد بسیار سخن سرایی می کند و به این زودی از ترجمۀ آنها فارغ نمی شود ولی آن گاه که به ترجمۀ عالمان منزّه از تجسیم می رسد، هر چه سریع تر ترجمه را به پایان می رساند، و این در صورتی است که سمی در آن نریزد.

تا این جا با نظریۀ اهل سنت دربارۀ عبدالعزیز بن اسحاق آشنا شدیم، امّا رجالی های شیعه از او انتقاد می کنند. شیخ در رجال خود می گوید: عبدالعزیز اسحاق، زیدی کوفی است و تلعکبری از او در سال 326 نقل روایت کرده است.(1)

ابن داوود در رجال خود، او را در بخش دوم آورده، و مقصود از بخش دوم،