کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 105

اهداف درس

آشنایی با:

ضرورت بحث از امامت؛

حدیث افتراق الاُمه و ضرورت پی جویی از فرقۀ ناجیه؛

ضرورت امامت و دلیل عقلی آن؛

پاسخ به اشکالات اهل سنّت دربارۀ دلیل عقلی یادشده.

مروری بر مباحث پیشین

دروس گذشته به مباحث گوناگون نبوت (عامه و خاصه) اختصاص داشت. از این درس به بعد با برخی از مباحث امامت آشنا خواهیم شد. در درس حاضر (دهم)، به اثبات ضرورت وجود امام معصوم بعد از پیامبر (صلّی الله علیه وآله)، از طریق دلیل عقلی می پردازیم.

امامت عامه

همانند بحث نبوت، مباحث امامت هم به دو بخش عامه و خاصه تقسیم می شود. در بخش امامت عامه از مباحثی گفت وگو می شود که مربوط به همۀ امامان است، مانند دلایل عقلی و نقلی برای اثبات امامت. اما در بخش امامت خاصه از مباحثی سخن می گوییم که اختصاص به امامی خاص دارد. در مباحث پایانی به امامت خاصه می پردازیم و بعضی از مباحث مربوط به شناخت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه)، مباحث مهدویت، را مطرح خواهیم کرد.

ضرورت بحث از امامت

اشاره

بحث از امامت و جانشینی بعد از پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) یکی از ضروری ترین مباحث اعتقادی است. بعضی از افراد به تصور و یا به بهانۀ این که طرح این گونه مباحث به وحدت جامعۀ اسلامی لطمه می زند و موجب بروز تفرقه، اختلاف و نزاع میان مسلمین می شود، ورود به بحث امامت را زیان بخش و خلاف وحدت اسلامی می دانند. اما این تصور به دلایل متعددی نادرست است؛ زیرا:

اولاً: بحث از امامت یک بحث صرفاً تاریخی که زمان آن سپری شده باشد نیست، بلکه - همان طور که بعداً خواهیم دید - این بحث جنبۀ اعتقادی دارد. نقش پیامبر (صلّی الله علیه وآله) در جامعۀ اسلامی، فقط یک نقش تاریخی و اجتماعی به عنوان حاکم جامعه نیست، بلکه شأن و وظیفۀ او، پس از ابلاغ وحی، در درجۀ اول تبیین کتاب الهی و تعلیم عقاید دینی است. به دلایلی که در مباحث بعد ذکر می شود نقش و شأن جانشینان پیامبر هم همین است. بنابراین سخن از امامت، سخن از یک مجموعۀ اعتقادی خاصی است و امامان شیعه رهبران و نمایندگان تفکر دینی خاصی هستند و بحث دربارۀ لزوم یا عدم لزوم اطاعت از ائمه به منزلۀ اتخاذ عمل و عقیدۀ مشخصی از میان ده ها و صدها خط فکری است. یک نگاه اجمالی به صدها مشرب و نظریۀ فقهی و کلامی معنای این امر را روشن می کند.

ثانیاً: حدیث مهم و معتبر «افتراق الاُمه» از پیامبر اکرم (صلّی الله علیه وآله) - که از بین همۀ فرقه های اسلامی، فقط یکی از آن ها را اهل نجات (فرقۀ ناجیه) و بقیه را اهل دوزخ معرفی می کند - ضرورت بحث از