- نبوت 1
- نبوت عامّه 1
- مقدمه 1
- هدف از آفرینش انسان 2
- اهداف خاص بعثت انبیا در قرآن 5
- اشاره 5
- 1. تعلیم دانش 5
- چکیده 7
- اشاره 9
- مروری بر مباحث پیشین 10
- 3. رفع اختلاف 10
- دو نکته 11
- نکتۀ اول 11
- نکتۀ دوم 12
- 4. عمل به رضای الهی 15
- اشاره 15
- اهداف کلی بعثت انبیا در قرآن 16
- اشاره 16
- 1. خارج کردن انسان ها از تاریکی ها و هدایت آن ها به سوی نور 16
- چکیده 17
- 2. اتمام حجت بر انسان ها 17
- اشاره 19
- اشاره 20
- دو نظریۀ کلی دربارۀ رابطۀ دین و دنیا 20
- رابطۀ دین و دنیا 20
- الف) انکار رابطۀ دین و دنیا 20
- مروری بر مباحث پیشین 20
- اشاره 21
- نظریۀ صحیح دربارۀ رابطۀ دین و دنیا 21
- 1. توجه به هدف آفرینش انسان 21
- ب) پذیرش رابطۀ دین و دنیا 21
- الف) دلایل ضرورت دخالت دین در امور دنیایی 21
- اشاره 21
- 3. رفع اختلاف 22
- 2. عمل به رضای الهی 22
- ب) دلیل وقوع دخالت دین در امور دنیایی 23
- دین و حکومت 24
- نحوۀ دخالت دین در امور دنیایی 25
- جمع بندی و نتیجه گیری 26
- تعالیم پراکنده یا طرح و برنامۀ کامل و منسجم؟ 26
- چکیده 27
- اشاره 29
- راه های شناختن پیامبر راستین 30
- مروری بر مباحث پیشین 30
- معجزه و ویژگی های آن 31
- منکران اعمال خارق العاده 32
- تفاوت معجزات پیامبران با اعمال خارق العادۀ دیگران 35
- فاعل حقیقی معجزه 36
- چگونگی دلالت معجزه بر نبوت پیامبران 36
- پاسخ 38
- چکیده 41
- اشاره 43
- دیدگاه اجمالی فرقه های اسلامی دربارۀ عصمت پیامبران 44
- معنای اصطلاحی عصمت 44
- معنای لغوی عصمت 44
- مروری بر مباحث پیشین 44
- اقسام و مراحل عصمت 45
- اشاره 46
- 3. ضرورت عصمت در اعتقادات 46
- 1 و 2. ضرورت عصمت در دریافت و ابلاغ وحی 46
- اشاره 46
- 4. ضرورت عصمت در قول و فعل شخصی 46
- دلایل عقلی عصمت پیامبران در قول و فعل شخصی 47
- اشاره 47
- دلیل اول: جلب اعتماد مردم 47
- دلیل دوم: رفع خطای مردم 47
- دلیل سوم: رفع اختلاف مردم و اتمام حجت بر آنان 48
- دلیل چهارم: رفع بلاتکلیفی مردم 48
- اهمیت و جایگاه عصمت قول و فعل شخصی پیامبر 50
- اشاره 53
- دلیل اول: دستور به اطاعت بی قید و شرط از پیامبر 53
- دلایل نقلی عصمت پیامبران در قول و فعل شخصی 53
- دلیل دوم: مصونیت مُخلَصان از اغوای شیطان 54
- دلیل سوم: هدایت یافتگی پیامبران 54
- دلیل چهارم: مقام امامتِ بعضی پیامبران 55
- دلیل پنجم: مصونیت پیامبر اکرم (صلّی الله علیه وآله) از هرگونه لغزش 56
- چکیده 56
- منشأ عصمت 58
- مروری بر مباحث پیشین 58
- اشاره 58
- نظریات مربوط به منشأ عصمت 58
- اهداف درس 58
- منشأ عصمت در ابلاغ وحی 59
- منشأ عصمت در دریافت وحی 59
- منشأ عصمت در قول و فعل شخصی 60
- اشاره 60
- منشأ عصمت در اعتقادات پیامبران 60
- الف) منشأ جبری محض برای عصمت در قول و فعل شخصی 61
- ب) منشأ اختیاری محض برای عصمت در قول و فعل شخصی 61
- ج) منشأ دوگانه (لطف الهی و اختیار پیامبر) برای عصمت در قول و فعل شخصی 61
- 1. تأیید و کمک به وسیلۀ ملائکه و به ویژه روح القدس 62
- اشاره 62
- نقش خداوند در عصمت 62
- 2. یاری و لطف الهی در خودداری انبیا از لغزش ها 64
- 3. اعطای شرح صدر و خُلق خوش به پیامبران 65
- چکیده 66
- 4. خلقت پاک 66
- اشاره 68
- پاسخ به دو سؤال مهم 69
- مروری بر مباحث پیشین 69
- سؤال اول و پاسخ آن 69
- شواهد روایی 70
- 1. تأیید مؤمنان به وسیلۀ روحی خاص و روح القدس 71
- سؤال دوم و پاسخ آن 71
- اشاره 71
- 2. اعطای بینش و معرفت خاص به مؤمنان 72
- ترک اولای پیامبران 74
- معنای دقیق عصمت، مصونیت از گناه و خطاهای مطلق 75
- مقام چهارده معصوم (علیهم السلام) 76
- اشاره 78
- مروری بر مباحث پیشین 79
- نبوّت خاصه 79
- اعجاز قرآن 80
- اشاره 81
- اعجاز قرآن از نظر سبک ادبی 81
- عجز از مقابله به مثل با قرآن 82
- اعجاز قرآن از نظر اخبارهای غیبی 83
- اشاره 83
- پیروزی سپاه روم بر ایران 84
- کافر مردن ابو لهب و همسرش 84
- کافر مردن ولید بن مغیره 84
- مصونیت قرآن از تحریف 86
- پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 86
- بازگشت پیامبر به مکه 87
- ورود به مسجد الحرام و فتح مکه 88
- عجز بشر از مقابله به مثل با قرآن 88
- چکیده 89
- اشاره 90
- مروری بر مباحث پیشین 91
- اعجاز قرآن از نظر علوم طبیعی 91
- مقدمه 91
- اشاره 92
- نمونه هایی از اعجاز علمی قرآن 92
- حرکت زمین 92
- نیروی جاذبه 94
- حرکات طولی و دورانی خورشید 94
- زوجیت در گیاهان و سایر موجودات 95
- نقش کوه ها در زمین 96
- اشاره 98
- معجزات دیگر پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) 98
- معراج 99
- اِخبار از غیب 100
- شکافتن ماه (شق القمر) 101
- چکیده 102
- اشاره 104
- مروری بر مباحث پیشین 105
- امامت عامه 105
- ضرورت بحث از امامت 105
- اشاره 105
- حدیث «افتراق الاُمه» 106
- ضرورت پی جویی از فرقۀ ناجیه 106
- ضرورت امامت 107
- کلیات 107
- دلیل عقلی 107
- ضرورت وجود امامان معصوم بعد از پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) 107
- اشکالات مخالفان امامت 108
- اشاره 108
- اشاره 109
- پاسخ 109
- اشکال اول: قرآن برای هدایت کافی است. 109
- اشکال دوم: «قرآن و سنّت» برای هدایت کافی است. 110
- اشکال سوم: «قرآن و سنّت و صحابه» برای هدایت کافی است. 112
- نتیجه گیری 113
- چکیده 113
- اشکال چهارم: قرآن، سنّت، سیرۀ صحابه و علمای دینی برای هدایت کافی است. 113
- اشاره 116
- مروری بر مباحث پیشین 117
- مقدمه 117
- امامت در قرآن 117
- دیدگاه قرآن دربارۀ مقام امامت 118
- 1. علم کامل عالمان الهی به قرآن 119
- اوصاف امامان در قرآن 119
- اشاره 120
- 2. آیۀ تطهیر و عصمت اهل بیت 120
- منظور از اهل بیت در این آیه چه کسانی هستند؟ 121
- تفسیر اول: اهل بیت، همان همسران پیامبرند. 121
- تفسیر دوم: منظور از اهل بیت، تمام مردان و زنان خاندان پیامبر است. 123
- تفسیر سوم: منظور از اهل بیت (در زمان پیامبر)، حضرت علی و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) هستند. 123
- 3. آیۀ مباهله و افضلیت اهل بیت 126
- چکیده 128
- اشاره 130
- مروری بر مباحث پیشین 131
- دلالت آیه 131
- عصمت اولی الأمر 131
- اشاره 131
- 4. آیۀ اولی الأمر، عصمت و علم آنان 131
- مصادیق اولی الأمر 133
- شأن نزول آیه 136
- اشاره 136
- دلالت آیه 137
- پاسخ به یک اشکال: نیامدن نام ائمۀ دوازده گانه در قرآن 138
- چکیده 141
- اشاره 143
- مقدمه 144
- مروری بر مباحث پیشین 144
- اهمیت تعیین جانشین برای پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) 144
- امامت در احادیث پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) 146
- حدیث یوم الإنذار (یوم الدار) 147
- اشکالات اهل سنت به دلالت حدیث منزلت 149
- اشاره 149
- اشاره 151
- حدیث غدیر 151
- دلالت حدیث غدیر 152
- صدور حدیث غدیر 152
- اشکالات اهل سنت به دلالت حدیث غدیر 153
- چکیده 157
- اشاره 160
- مروری بر مباحث پیشین 161
- متن و سند حدیث ثقلین 161
- حدیث ثقلین 161
- مصادیق اهل بیت در حدیث ثقلین 163
- دلالت حدیث سفینه 167
- صدور و سند حدیث سفینه 167
- نتیجۀ اول: معرفی فرقۀ ناجیه 169
- اشاره 169
- داخل بودن حتمی اهل بیت در فرقۀ ناجیه 172
- اشاره 172
- نتیجۀ دوم: مشخص شدن منشأ پیدایش شیعه 173
- چکیده 174
- اشاره 176
- مهدویت 177
- امامت خاصه 177
- تولد و غیبت صغرای حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) 177
- مروری بر مباحث پیشین 177
- 1. مجازات مردم و نیز حفظ جان حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) 178
- اشاره 178
- فلسفۀ کلی غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 178
- 3. امتحان الهی و تمییز مؤمنان خالص و واقعی 179
- 2. نومید شدن مردم از حکومت های بشری و کسب آمادگی و لیاقت برای درک حضور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 179
- فلسفۀ و ویژگی های غیبت صغری 180
- اشاره 180
- ارتباط با حضرت از طریق نایبان خاص در غیبت صغری 180
- معنای غیبت و ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 181
- ویژگی های غیبت کبری و تفاوت آن با غیبت صغری 181
- ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 182
- اهداف ظهور و ویژگی های حکومت جهانی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 184
- اشاره 195
- مروری بر مباحث پیشین 196
- منجی موعود از دیدگاه ادیان 196
- اشاره 201
- دیدگاه های مشترک شیعه و اهل سنت دربارۀ مهدی موعود 201
- مهدی موعود از دیدگاه اهل سنت 201
- دیدگاه های اختلافی شیعه و اهل سنت دربارۀ مهدی موعود 203
- اشاره 205
- 1. ملحدان و منکران خدا 205
- 2. خداپرستان 205
- 4. اهل سنت و وهابیان 206
- 3. یهودیان و مسیحیان 206
- اشاره 208
- ولایت تکوینی ائمه (علیهم السلام) 208
- 1. وساطت در فیض 209
- 3. امکان ارتباط روحی و معنوی مردم با امام معصوم 212
- 4. مشمول دعای امام شدن 213
- 5. امکان مشاهده و ارتباط حضوری و مستقیم با امام در زمان غیبت 213
- چکیده 216
- معرفی چند نرم افزار و سایت اینترنتی در موضوع مهدویت 218
- معرفی منابعی در موضوع امامت برپایه منابع اهل سنت 219
- نرم افزارها و سایت های اینترنتی 220
- نکاتی دربارۀ منابعی که در این مجموعه دروس از آن ها استفاده شده است 221
- ضمیمه 222
5. آیۀ ولایت و معرفی پیشوای مسلمانان
اشاره
از جمله آیاتی که خداوند در آن از سرپرستی مسلمانان سخن می گوید و فرد خاصی را هم مصداق آن معرفی می کند، آیۀ معروف به آیۀ ولایت است:
إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکِعُونَ 1
ولیّ و سرپرست شما فقط خدا است و پیامبر او و آن ها که ایمان آورده اند و نماز را به پا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند.
شأن نزول آیه
در بسیاری از کتب اهل سنت روایات متعددی آمده است که نشان می دهد که این آیه دربارۀ حضرت علی (علیه السلام) نازل شده است؛ در بعضی از این کتب به این نکته اشاره شده است که وی در حال رکوع نماز بود که انگشتر خود را به فرد سائل بخشید.(1) حتی بعضی از علمای بزرگ اهل سنت شأن نزول آیه دربارۀ علی (علیه السلام) را اجماعی و مورد اتفاق همۀ عالمان و مفسران مسلمان دانسته اند.(2)
1- . بخشی از این کتب عبارت اند از: تفسیر طبری، تفسیر فخر رازی، تفسیر قرطبی، تفسیر آلوسی، تفسیر ابن کثیر، تفسیر البحر المحیط (ابو حیان بن حیان)، تفسیر الدر المنثور (سیوطی)، اسباب النزول (نیشابوری)، تفسیر فتح القدیر (شوکانی)، لباب النزول (سیوطی)، الکافی الشاف (ابن حجر عسقلانی) و کنز العمال (متقی هندی). در میان کتبی از شیعه که احادیث و منابع اهل سنت را دربارۀ شأن نزول این آیه گرد آورده اند، می توان به کتب زیر مراجعه کرد: در کتاب احقاق الحق (شوشتری)، ج 2، ص 399 به بعد اسامی اغلب منابع اهل سنت، که شأن نزول آیه را دربارۀ علی (علیه السلام) می دانند، همراه با نقل عبارت از خود این منابع، ذکر شده است. همچنین علامه بحرانی در کتاب غایه المرام، ج 2، باب 18، عبارات 24 حدیث را به طور کامل از کتب مختلف اهل سنت در این مورد آورده است.
2- . قوشجی، که از دانشمندان بسیار متعصب اشعری است، در شرح خود بر تجرید الاعتقاد خواجه نصیر الدین طوسی می گوید: «آن ها نزلت باتفاق المفسرین فی حق علی بن ابی طالب حین اعطی السائل خاتمه وهو راکع فی صلاته»؛ این آیه به اتفاق نظر همۀ مفسران در حق علی بن ابی طالب نازل شد که هنگام رکوع نماز انگشتر خود را به نیازمند داد؛ ص 368، افست چاپ سنگی؛ آلوسی، مفسر بزرگ اهل سنت، در تفسیر روح المعانی، ذیل آیۀ «ولایت» می گوید: «غالب الاخباریین علی أن هذه الآیه نزلت فی علیّ»؛ بیشتر اخباری ها می گویند که این آیه دربارۀ علی (علیه السلام) نازل شده است. سپس آلوسی روایاتی در این موضوع نقل می کند. همچنین، وی ذیل آیۀ 66 سورۀ مائده می گوید: «والآیه عند معظم المحدثین نزلت فی علیّ»؛ اکثر محدثان نزول این آیه «آیۀ ولایت» را دربارۀ علی (علیه السلام) می دانند. قاضی عضد الدین ایجی، که از بزرگ ترین متکلمان اشعری است، می نویسد: «اجمع ائمه التفسیر انّ المراد علیّ»؛ دانشمندان بزرگ تفسیر قرآن اتفاق نظر دارند که منظور، علی (علیه السلام) است؛ مواقف، فی افضل الناس بعد رسول الله (صلی الله علیه وآله) ص 405، نشر عالم الکتب، بیروت. سعد الدین تفتازانی نیز، که یکی از متکلمان بزرگ اشعری است، چنین می گوید: «نزلت باتفاق المفسرین فی علی بن ابی طالب (رضی الله عنه) حین اعطی السائل خاتمه وهو راکع فی صلاته»؛ به اتفاق مفسران این آیه دربارۀ علی بن ابی طالب (رضی الله عنه) هنگامی نازل شد که او در رکوع نماز خود، انگشتر خویش را بخشید؛ شرح مقاصد، ج 5، الامام بعد رسول الله، ص 270..