کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 136

صفحه 136

5. آیۀ ولایت و معرفی پیشوای مسلمانان

اشاره

از جمله آیاتی که خداوند در آن از سرپرستی مسلمانان سخن می گوید و فرد خاصی را هم مصداق آن معرفی می کند، آیۀ معروف به آیۀ ولایت است:

إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکِعُونَ 1

ولیّ و سرپرست شما فقط خدا است و پیامبر او و آن ها که ایمان آورده اند و نماز را به پا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند.

شأن نزول آیه

در بسیاری از کتب اهل سنت روایات متعددی آمده است که نشان می دهد که این آیه دربارۀ حضرت علی (علیه السلام) نازل شده است؛ در بعضی از این کتب به این نکته اشاره شده است که وی در حال رکوع نماز بود که انگشتر خود را به فرد سائل بخشید.(1) حتی بعضی از علمای بزرگ اهل سنت شأن نزول آیه دربارۀ علی (علیه السلام) را اجماعی و مورد اتفاق همۀ عالمان و مفسران مسلمان دانسته اند.(2)


1- . بخشی از این کتب عبارت اند از: تفسیر طبری، تفسیر فخر رازی، تفسیر قرطبی، تفسیر آلوسی، تفسیر ابن کثیر، تفسیر البحر المحیط (ابو حیان بن حیان)، تفسیر الدر المنثور (سیوطی)، اسباب النزول (نیشابوری)، تفسیر فتح القدیر (شوکانی)، لباب النزول (سیوطی)، الکافی الشاف (ابن حجر عسقلانی) و کنز العمال (متقی هندی). در میان کتبی از شیعه که احادیث و منابع اهل سنت را دربارۀ شأن نزول این آیه گرد آورده اند، می توان به کتب زیر مراجعه کرد: در کتاب احقاق الحق (شوشتری)، ج 2، ص 399 به بعد اسامی اغلب منابع اهل سنت، که شأن نزول آیه را دربارۀ علی (علیه السلام) می دانند، همراه با نقل عبارت از خود این منابع، ذکر شده است. همچنین علامه بحرانی در کتاب غایه المرام، ج 2، باب 18، عبارات 24 حدیث را به طور کامل از کتب مختلف اهل سنت در این مورد آورده است.
2- . قوشجی، که از دانشمندان بسیار متعصب اشعری است، در شرح خود بر تجرید الاعتقاد خواجه نصیر الدین طوسی می گوید: «آن ها نزلت باتفاق المفسرین فی حق علی بن ابی طالب حین اعطی السائل خاتمه وهو راکع فی صلاته»؛ این آیه به اتفاق نظر همۀ مفسران در حق علی بن ابی طالب نازل شد که هنگام رکوع نماز انگشتر خود را به نیازمند داد؛ ص 368، افست چاپ سنگی؛ آلوسی، مفسر بزرگ اهل سنت، در تفسیر روح المعانی، ذیل آیۀ «ولایت» می گوید: «غالب الاخباریین علی أن هذه الآیه نزلت فی علیّ»؛ بیشتر اخباری ها می گویند که این آیه دربارۀ علی (علیه السلام) نازل شده است. سپس آلوسی روایاتی در این موضوع نقل می کند. همچنین، وی ذیل آیۀ 66 سورۀ مائده می گوید: «والآیه عند معظم المحدثین نزلت فی علیّ»؛ اکثر محدثان نزول این آیه «آیۀ ولایت» را دربارۀ علی (علیه السلام) می دانند. قاضی عضد الدین ایجی، که از بزرگ ترین متکلمان اشعری است، می نویسد: «اجمع ائمه التفسیر انّ المراد علیّ»؛ دانشمندان بزرگ تفسیر قرآن اتفاق نظر دارند که منظور، علی (علیه السلام) است؛ مواقف، فی افضل الناس بعد رسول الله (صلی الله علیه وآله) ص 405، نشر عالم الکتب، بیروت. سعد الدین تفتازانی نیز، که یکی از متکلمان بزرگ اشعری است، چنین می گوید: «نزلت باتفاق المفسرین فی علی بن ابی طالب (رضی الله عنه) حین اعطی السائل خاتمه وهو راکع فی صلاته»؛ به اتفاق مفسران این آیه دربارۀ علی بن ابی طالب (رضی الله عنه) هنگامی نازل شد که او در رکوع نماز خود، انگشتر خویش را بخشید؛ شرح مقاصد، ج 5، الامام بعد رسول الله، ص 270..
کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه