کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 146

در سقیفه گرد می آیند، توجیه اهل سنت این است که علت عجله آنان قبل از دفن پیامبر (صلّی الله علیه وآله) این بود که نگران بودند که مبادا جامعۀ اسلامی برای یک روز بدون رهبر بماند و صدمات و زیان های بزرگی را متحمل شود.

حال آیا ممکن است که خلفای بعد از پیامبر، آن قدر نگران و دلسوز جامعۀ اسلامی باشند که به هر طریق ممکن (درست یا نادرست) جانشینی برای خود نصب یا برای آن مجلسی تشکیل دهند و امت را از سرگردانی نجات دهند، ولی خود پیامبر (صلّی الله علیه وآله) این دغدغه و نگرانی را نداشته و یا احساس مسئولیت و قدرت تشخیص او از خلفایش پایین تر باشد و نداند که رها کردن جامعه بدون رهبر چه آثار و عواقبی به دنبال دارد؟ بنابراین، در جایی که خلفای پیامبر (صلّی الله علیه وآله) و بلکه هر فرد عاقلی ضرورت تعیین جانشین را می داند، به طریق اولی محال است که پیامبر (صلّی الله علیه وآله) در این امر سکوت کرده و تکلیف امت خود را مشخص نکرده باشد.

3. بهترین دلیل بر امکان یک چیز وقوع آن است و از این رو بهترین دلیل بر این که آیا پیامبر اکرم (صلّی الله علیه وآله) در موضوع جانشینی خود سخنی گفته است یا نه، این است که به تاریخ نبوت و روایات نقل شده از وی مراجعه کنیم. با مراجعه به سخنان پیامبر (صلّی الله علیه وآله) به روشنی مشاهده می کنیم که وی شاید در هیچ موردی در دوران نبوت خود به اندازۀ این موضوع (مستقیم و غیر مستقیم) سخن نگفته و حجّت را بر همگان تمام نکرده باشد. در مباحث بعد، نمونه های متعددی از احادیث نبوی را در موضوع امامت ذکر خواهیم کرد.

امامت در احادیث پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله)

تاریخ نبوت پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) با روشنی و قطعیت تمام حاکی از این است که وی از همان آغاز نبوت خویش و حتی از همان اولین روز اعلام علنی و عمومی رسالت خود که هنوز جامعۀ سراسر کفر و شرک آن زمان نبوت او را هم نپذیرفته است، موضوع جانشینی خود را مطرح و مصداق آن را معرفی می کند. گویی پیامبر اکرم با این کار خود می خواهد به همگان بفهماند که نبوت وی و امامت بعد از او دو بخش جدا نشدنی از یک مأموریت الهی است که یا کسی باید هر دوی آن ها را با هم بپذیرد و یا هیچ یک را نپذیرد؛ به بیان دیگر اگر کسی ادعا کند که به نبوت او معتقد است، ولی امامت بعد از وی را قبول ندارد، درست مانند این است که رسالت او را هم منکر شده است.(1)

دعوت به امامت در تمام دوران نبوت رسول اکرم تا واپسین روزهای عمر او ادامه داشت، به طوری که با توجه به کثرت احادیثی که در منابع شیعه و سنی در این مورد وجود دارد، می توان گفت که تقریباً کمتر روزی بوده است که پیامبر (صلّی الله علیه وآله) به نحوی در این موضوع سخن نگفته باشد. وی برای اتمام حجت بر همگان و بستن راه هرگونه عذر و بهانه بر مخالفان، هر تعبیر و واژه ای را که در زبان عرب برای معرفی جانشین، در همۀ ابعاد دینی و اجتماعی آن، وجود داشته است به کار گرفته است؛ مانند: امام، وصی، خلیفه، ولیّ، قائد، مولی، وارث، وزیر،... و نیز از صریح ترین الفاظ برای اعلام فضایل بسیار والای علمی و اخلاقی و