کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 150

پاسخ: اولاً، درست است که یکی از مواضع بیان این حدیث، به مناسبت جنگ تبوک بوده است، ولی غیر از این مورد، پیامبر (صلّی الله علیه وآله) در موارد متعدد دیگر هم که هیچ ربطی به جنگ تبوک نداشته است، این عبارت را به عنوان یک فضیلت کلّی برای حضرت علی (علیه السلام) مطرح کرده است.(1)

ثانیاً: اگر منظور پیامبر، فقط جانشینی محدود و موقت برای غیبت چند روزه او در جنگ تبوک بود، هیچ نیازی به ذکر تمام فضایل و مقامات هارون برای علی (علیه السلام) نبود. پیامبر (صلّی الله علیه وآله) می توانست با یک عبارت ساده مانند این که «در غیاب من علی (علیه السلام) مدینه را اداره و مراقبت کند»، این جانشینی را اعلام نماید. پیامبر (صلّی الله علیه وآله) اهل غلوّ بی جا نبود. از این رو هنگامی که تمام کمالات و نسبت های هارون را به موسی برای علی (علیه السلام) می شمارد، معلوم می شود که منظور وی به مراتب بسیار بیش تر از یک جانشینی معمولی و موقت است. به علاوه این اولین بار نبود که وی کسی را در غیاب موقت خود نصب می کرد. اما مشاهده می کنیم که وی در مورد هیچ یک از جانشینان خود چنین عبارتی را مطرح نکرده و ویژگی های هارون را به او نسبت نداده و به ذکر عباراتی معمولی در این امر بسنده کرده است. همچنین دلیل دیگر این که حدیث منزلت حاکی از فضیلتی فوق العاده است نه یک جانشینی موقت، این است که بعضی از صحابه آرزو می کردند که کاش پیامبر (صلّی الله علیه وآله) این تعبیر را برای آنان به کار می برد. سعد بن ابی وقاص که از راویان حدیث منزلت است می گوید حاضر بود که این مقام علی (علیه السلام) را با صدها شتر سرخ مو (که در آن زمان بسیار قیمتی و ارزشمند بود) عوض کند و مقام مزبور را در کنار بعضی دیگر از مقامات حضرت علی (علیه السلام) مانند جزو اهل بیت بودن در ماجرای مباهله قرار می دهد.(2) جانشینی موقت پیامبر، فضیلتی فوق العاده محسوب نمی شد و اگر هم بود، اختصاص به علی (علیه السلام) نداشت تا سعد بن ابی وقاص از بین همۀ جانشینان موقت پیامبر (صلّی الله علیه وآله) در آن زمان، فقط بر علی (علیه السلام) تأکید کند و آن را در کنار سایر فضایل خاص وی قرار دهد.

ثالثاً: قید «

لا نَبِیَّ بَعْدِی» در حدیث منزلت، خود قرینۀ دیگری است بر این که حدیث، ناظر بر امامت علی (علیه السلام) بعد از پیامبر (صلّی الله علیه وآله) و اثبات تمام فضایل یادشده برای او، غیر از نبوت، است. هیچ دلیل و مناسبتی وجود ندارد که پیامبر (صلّی الله علیه وآله) برای اعلام جانشینی موقت خود، این عبارت را مطرح کند که «فرق من و تو این است که بعد از من پیامبری نخواهد آمد».

اشکال دوم: حدیث منزلت دلالت بر جانشینی علی (علیه السلام) بعد از فوت پیامبر (صلّی الله علیه وآله) نمی کند؛ زیرا هارون قبل از موسی از دنیا رفت و جانشین بعد از او نشد.

پاسخ: درست است که هارون قبل از موسی فوت کرد، ولی با فضیلت ترین افراد امت موسی بود، که اگر غیر از این بود، فرد دیگری به جای او وزیر و پشتیبان و معاون موسی قرار می گرفت. از این رو اگر هارون بعد از موسی زنده بود، جانشین وی قرار می گرفت. حال با توجه به مقایسۀ هارون و علی (علیه السلام) و نسبت داده شدن تمام فضایل وی به علی (علیه السلام) معلوم می شود که علی (علیه السلام) نیز با فضیلت ترین فرد امت پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) است و چون بعد از پیامبر (صلّی الله علیه وآله) زنده است، جانشین وی محسوب می شود؛ به بیان دیگر مقایسۀ هارون و علی (علیه السلام) از نظر دارا بودن خود این فضیلت و مقام