کتابخانه بالقرآن

کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 151

صفحه 151

است نه از نظر مدت ادامۀ این مقام. همان طور که قبلاً هم اشاره شد، اگر این فضیلت فقط به همان چند روزۀ حیات پیامبر (صلّی الله علیه وآله) محدود بود، قید

«لا نَبِیَّ بَعْدِی»، لغو و بی معنا می بود. هیچ کس برای جانشین موقت پیامبر (صلّی الله علیه وآله) این احتمال را نمی دهد که او پیامبر (صلّی الله علیه وآله) است؛ همان گونه که در مورد هیچ یک از جانشینان موقت پیامبر (صلّی الله علیه وآله) چنین فکری به ذهن هیچ کس خطور نکرده بود تا پیامبر (صلّی الله علیه وآله) مقام نبوت را برای او استثنا کند. بنابراین، مقصود پیامبر (صلّی الله علیه وآله) این است که علی (علیه السلام) تمام آن فضایل و مقامات را چه در حیات من و چه بعد از من دارد با این فرق که پیامبر نیست. و چون علی (علیه السلام) بعد از پیامبر (صلّی الله علیه وآله) زنده بود، ضرورتاً صلاحیت او برای رهبری جامعه از همۀ افراد دیگر بیش تر بود.

اشکال سوم: لازمۀ نتیجه گیری شیعه از حدیث منزلت این است که علی (علیه السلام) حتی در زمان خود پیامبر (صلّی الله علیه وآله) هم مقام ولایت و امامت را داشته باشد، در حالی که ممکن نیست دو رهبر الهی در زمان و مکان واحد وجود داشته باشند.

پاسخ: وجود دو رهبر الهی در یک زمان و مکان در عرض هم ممکن نیست، ولی در طول هم مانعی ندارد؛ به این معنا که یکی نایب، نماینده و تابع دیگری باشد. بهترین نمونۀ این امر وجود خود حضرت موسی و هارون است که هر دو در جامعه ای واحد مقام نبوت دارند، ولی در واقع هارون نه به عنوان رهبری مستقل و در عرض موسی، بلکه به عنوان معاون و دستیار و وزیر او و زیر نظر وی مأموریت الهی خود را انجام می داد. اگر وجود هم زمان یک پیامبر (صلّی الله علیه وآله) و یک امام اشکال داشته باشد، به طریق اولی وجود هم زمان دو پیامبر (صلّی الله علیه وآله) هم باید محال باشد. بنابراین، حضرت علی (علیه السلام) هم در عین حال که مقام ولایت و امامت الهی دارد، ولی در حقیقت وزیر و تابع پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) است که در زمان پیامبر، ولایت او تبعی و بعد از وی، ولایتش مستقل است.

حدیث غدیر

اشاره

پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) در آخرین سال عمر خود و در بازگشت از حجه الوداع در محلی به نام غدیر خم تمام کاروان را که تعداد افرادش بالغ بر ده ها هزار نفر بود، جمع کرد و ضمن خطبه ای مفصل از مردم پرسید:

«أَََََلَسْتُ أولی بِکُم مِن أَنْفُسِکُم»؛ آیا من نسبت به شما از خودتان صاحب اختیارتر نیستم؟ همه پاسخ مثبت دادند، سپس آن حضرت دست علی (علیه السلام) را بالا برد و فرمود:

«مَنْ کُنتُ مَوْلاه فَعَلِیٌ مَوْلاه»؛ هر کس که من مولای او هستم، علی هم مولای او است.(1)

1- . بر اساس مدارک بسیار زیاد در منابع شیعه و اهل سنت، قبل از آن که پیامبر، علی (علیه السلام) را به ولایت بعد از خود نصب نماید. آیۀ ابلاغ یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ (مائده/ 67) نازل شد و پیامبر (صلّی الله علیه وآله) را موظف به ابلاغ این ولایت نمود. بعد از این انتصاب نیز آیۀ اکمال اَلْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دِیناً (مائده/ 3) نازل شد و از کامل شدن دین و تمام شدن نعمت های معنوی الهی و عرضه کامل اسلام با این انتصاب خبر داد. در این جزوه به جهت پرهیز از طولانی شدن مطلب، از ذکر شرح و تفسیر این آیات و نزول ارتباط آن ها با واقعۀ غدیر به ویژه در منابع اهل سنت خودداری می کنیم. برای آگاهی از این منابع، از جمله ر. ک: بحرانی، غایه المرام، ج 3، ص 320 به بعد و احقاق الحق، شوشتری، ج 20، ص 180-172 به بعد و 195 به بعد و تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ذیل دو آیۀ یادشده..