کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 181

از شیعیان بسیار امین و مورد اعتماد، برگزیده و به گونه ای خصوصی و محرمانه به شیعیان معرفی شدند تا رابط بین مردم و حضرت باشند و پرسش ها، نیازها و کارهای آنان را به اطلاع وی برسانند و سپس پاسخ و پیام حضرت را به آن ها ابلاغ نمایند. این چهار نماینده و نایب خاص به ترتیب عبارت اند از:

1. عثمان بن سعید عمروی؛

2. محمد بن عثمان (فرزند نایب اوّل)؛

3. حسین بن روح نوبختی؛

4. علی بن محمد سمری (سیمری).

بدین ترتیب در غیبت صغری مردم از طریق این چهار تن و به صورت غیر مستقیم با امامشان ارتباط داشتند. در سال 329 هجری امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) در نامه ای به آخرین نایب خود اعلام می کند که دیگر بعد از وی کسی نایب خاص حضرتش نخواهد بود و از فوت او به بعد دوران غیبت کبری آغاز خواهد شد(1).(2)

ویژگی های غیبت کبری و تفاوت آن با غیبت صغری

در غیبت صغری، مردم از طریق آن نایبان خاص با حضرت مهدی ارتباط داشتند. اما در غیبت کبری باب نیابت خاصّه برای همیشه بسته شده است. یعنی دیگر کسی وجود ندارد که امام زمان به صورت علنی و عمومی وی را به عنوان نمایندۀ خاص خود به مردم معرفی کرده باشد و او نیز مکان سکونت حضرت را بداند و مردم از طریق وی مسائل و مشکلاتشان را با او مطرح کنند و پاسخ بگیرند.

علاوه بر این، هرچند امکان ارتباط و ملاقات با حضرت مهدی در غیبت کبری وجود دارد و به طور مطلق منتفی نیست، اما این ارتباط کاملاً یک طرفه و یکسره به اذن و ارادۀ وی وابسته است و هیچ کس نمی تواند مدعی شود که هر لحظه اراده کند می تواند به حضور حضرتش شرفیاب شود.

بدین ترتیب معنای ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) نیز «مرئی شدن» او برای همه نیست، بلکه به معنای آن است که خداوند به وی اجازه می دهد تا خود را به همۀ جهانیان معرفی و قیام خویش را آغاز نماید.

معنای غیبت و ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه)

عدۀ بسیاری به غلط تصور می کنند که غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) به معنای «نامرئی بودن» وی است و امام غایب یعنی کسی که مردم قادر به دیدن او نیستند و پنهان از مشاهده است. امّا معنای صحیح غیبت، «ناشناس بودن» حضرت است نه «نادیدنی بودن» او. به تصریح روایات اسلامی، در غیبت کبری، امام عصر (عجل الله تعالی فرجه) در بین مردم به صورت ناشناس رفت و آمد دارد و مردم نیز او را