کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 2

دلایل ضرورت بعثت انبیا

عقل انسان پس از اثبات وجود خدا و صفات و کمالات الهی، این توانایی را دارد که به ضرورت بعثت انبیا پی ببرد و آن را ثابت کند. در این بخش، افزون بر دو دلیل کلی، چهار دلیل عقلی خاص نیز بر اثبات این ضرورت بیان می کنیم. البته بعد از اثبات مسئلۀ صدق نبوت پیامبر اسلام و امامت جانشینان او و حجیت سنت ایشان و نیز حجیت و الهی بودن قرآن مشاهده خواهیم کرد که در خود قرآن و سنت نیز بر همین دلایل در اثبات لزوم و فواید بعثت پیامبران تأکید شده است و این نشان دهندۀ هماهنگی و سازگاری عقل و نقل در این موضوع است و اطمینان ما را به صحت این دلایل عقلی بیش تر می سازد. از این رو در کنار هر یک از این دلایل عقلی، شواهد قرآنی آن را هم ذکر خواهیم کرد. مجموع این دلایل عبارت اند از:

1. هدایت انسان به سوی نور؛

2. اتمام حجت؛

3. تعلیم دانش؛

4. تزکیه و تربیت اخلاقی؛

5. رفع اختلاف؛

6. عمل به رضای الهی.

پیش از شرح این دلایل، ذکر یک مقدمه بسیار ضروری است و آن توجه به هدف آفرینش انسان در بحث از فلسفۀ نبوت است.

هدف از آفرینش انسان

با آن که جایگاه تفصیلی این بحث در خداشناسی است، ولی در این جا ناگزیر به برخی از نکات کلی آن اشاره می کنیم:

از آن جا که خداوند جامع جمیع کمالات، به طور نامتناهی، است و هیچ گونه نقصی در ذات او راه ندارد،(1) وگرنه فرقی میان خالق و مخلوق نخواهد بود، پس محال است که خود او از فعل آفرینش بهره مند شود. در این صورت اگر مخلوق هم از خلق عالم بهره ای نبرد، در این صورت آفرینش، فعلی عبث خواهد بود؛ زیرا برای هیچ کس، نه خالق و نه مخلوق، فایده ای نخواهد داشت و انجام فعل عبث نیز، همانند انجام فعل سودمند برای خالق، نشان دهندۀ نقص او است. بنابراین، تنها مخلوق است که از آفرینش سود می برد و از انواع نعمت های بی شمار مادی و معنوی آن بهره مند می شود.