- نبوت 1
- نبوت عامّه 1
- مقدمه 1
- هدف از آفرینش انسان 2
- اهداف خاص بعثت انبیا در قرآن 5
- اشاره 5
- 1. تعلیم دانش 5
- چکیده 7
- اشاره 9
- مروری بر مباحث پیشین 10
- 3. رفع اختلاف 10
- دو نکته 11
- نکتۀ اول 11
- نکتۀ دوم 12
- 4. عمل به رضای الهی 15
- اشاره 15
- اشاره 16
- اهداف کلی بعثت انبیا در قرآن 16
- 1. خارج کردن انسان ها از تاریکی ها و هدایت آن ها به سوی نور 16
- چکیده 17
- 2. اتمام حجت بر انسان ها 17
- اشاره 19
- اشاره 20
- مروری بر مباحث پیشین 20
- دو نظریۀ کلی دربارۀ رابطۀ دین و دنیا 20
- رابطۀ دین و دنیا 20
- الف) انکار رابطۀ دین و دنیا 20
- 1. توجه به هدف آفرینش انسان 21
- نظریۀ صحیح دربارۀ رابطۀ دین و دنیا 21
- اشاره 21
- الف) دلایل ضرورت دخالت دین در امور دنیایی 21
- ب) پذیرش رابطۀ دین و دنیا 21
- اشاره 21
- 3. رفع اختلاف 22
- 2. عمل به رضای الهی 22
- ب) دلیل وقوع دخالت دین در امور دنیایی 23
- دین و حکومت 24
- نحوۀ دخالت دین در امور دنیایی 25
- جمع بندی و نتیجه گیری 26
- تعالیم پراکنده یا طرح و برنامۀ کامل و منسجم؟ 26
- چکیده 27
- اشاره 29
- راه های شناختن پیامبر راستین 30
- مروری بر مباحث پیشین 30
- معجزه و ویژگی های آن 31
- منکران اعمال خارق العاده 32
- تفاوت معجزات پیامبران با اعمال خارق العادۀ دیگران 35
- چگونگی دلالت معجزه بر نبوت پیامبران 36
- فاعل حقیقی معجزه 36
- پاسخ 38
- چکیده 41
- اشاره 43
- دیدگاه اجمالی فرقه های اسلامی دربارۀ عصمت پیامبران 44
- معنای اصطلاحی عصمت 44
- مروری بر مباحث پیشین 44
- معنای لغوی عصمت 44
- اقسام و مراحل عصمت 45
- اشاره 46
- 3. ضرورت عصمت در اعتقادات 46
- 1 و 2. ضرورت عصمت در دریافت و ابلاغ وحی 46
- اشاره 46
- 4. ضرورت عصمت در قول و فعل شخصی 46
- اشاره 47
- دلایل عقلی عصمت پیامبران در قول و فعل شخصی 47
- دلیل دوم: رفع خطای مردم 47
- دلیل اول: جلب اعتماد مردم 47
- دلیل چهارم: رفع بلاتکلیفی مردم 48
- دلیل سوم: رفع اختلاف مردم و اتمام حجت بر آنان 48
- اهمیت و جایگاه عصمت قول و فعل شخصی پیامبر 50
- اشاره 53
- دلیل اول: دستور به اطاعت بی قید و شرط از پیامبر 53
- دلایل نقلی عصمت پیامبران در قول و فعل شخصی 53
- دلیل دوم: مصونیت مُخلَصان از اغوای شیطان 54
- دلیل سوم: هدایت یافتگی پیامبران 54
- دلیل چهارم: مقام امامتِ بعضی پیامبران 55
- دلیل پنجم: مصونیت پیامبر اکرم (صلّی الله علیه وآله) از هرگونه لغزش 56
- چکیده 56
- منشأ عصمت 58
- مروری بر مباحث پیشین 58
- اشاره 58
- نظریات مربوط به منشأ عصمت 58
- اهداف درس 58
- منشأ عصمت در ابلاغ وحی 59
- منشأ عصمت در دریافت وحی 59
- منشأ عصمت در قول و فعل شخصی 60
- اشاره 60
- منشأ عصمت در اعتقادات پیامبران 60
- الف) منشأ جبری محض برای عصمت در قول و فعل شخصی 61
- ب) منشأ اختیاری محض برای عصمت در قول و فعل شخصی 61
- ج) منشأ دوگانه (لطف الهی و اختیار پیامبر) برای عصمت در قول و فعل شخصی 61
- 1. تأیید و کمک به وسیلۀ ملائکه و به ویژه روح القدس 62
- اشاره 62
- نقش خداوند در عصمت 62
- 2. یاری و لطف الهی در خودداری انبیا از لغزش ها 64
- 3. اعطای شرح صدر و خُلق خوش به پیامبران 65
- چکیده 66
- 4. خلقت پاک 66
- اشاره 68
- پاسخ به دو سؤال مهم 69
- مروری بر مباحث پیشین 69
- سؤال اول و پاسخ آن 69
- شواهد روایی 70
- 1. تأیید مؤمنان به وسیلۀ روحی خاص و روح القدس 71
- سؤال دوم و پاسخ آن 71
- اشاره 71
- 2. اعطای بینش و معرفت خاص به مؤمنان 72
- ترک اولای پیامبران 74
- معنای دقیق عصمت، مصونیت از گناه و خطاهای مطلق 75
- مقام چهارده معصوم (علیهم السلام) 76
- اشاره 78
- مروری بر مباحث پیشین 79
- نبوّت خاصه 79
- اعجاز قرآن 80
- اشاره 81
- اعجاز قرآن از نظر سبک ادبی 81
- عجز از مقابله به مثل با قرآن 82
- اعجاز قرآن از نظر اخبارهای غیبی 83
- اشاره 83
- پیروزی سپاه روم بر ایران 84
- کافر مردن ابو لهب و همسرش 84
- کافر مردن ولید بن مغیره 84
- پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 86
- مصونیت قرآن از تحریف 86
- بازگشت پیامبر به مکه 87
- ورود به مسجد الحرام و فتح مکه 88
- عجز بشر از مقابله به مثل با قرآن 88
- چکیده 89
- اشاره 90
- مروری بر مباحث پیشین 91
- اعجاز قرآن از نظر علوم طبیعی 91
- مقدمه 91
- اشاره 92
- نمونه هایی از اعجاز علمی قرآن 92
- حرکت زمین 92
- نیروی جاذبه 94
- حرکات طولی و دورانی خورشید 94
- زوجیت در گیاهان و سایر موجودات 95
- نقش کوه ها در زمین 96
- اشاره 98
- معجزات دیگر پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) 98
- معراج 99
- اِخبار از غیب 100
- شکافتن ماه (شق القمر) 101
- چکیده 102
- اشاره 104
- مروری بر مباحث پیشین 105
- امامت عامه 105
- ضرورت بحث از امامت 105
- اشاره 105
- حدیث «افتراق الاُمه» 106
- ضرورت پی جویی از فرقۀ ناجیه 106
- ضرورت امامت 107
- کلیات 107
- دلیل عقلی 107
- ضرورت وجود امامان معصوم بعد از پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) 107
- اشکالات مخالفان امامت 108
- اشاره 108
- اشاره 109
- پاسخ 109
- اشکال اول: قرآن برای هدایت کافی است. 109
- اشکال دوم: «قرآن و سنّت» برای هدایت کافی است. 110
- اشکال سوم: «قرآن و سنّت و صحابه» برای هدایت کافی است. 112
- نتیجه گیری 113
- چکیده 113
- اشکال چهارم: قرآن، سنّت، سیرۀ صحابه و علمای دینی برای هدایت کافی است. 113
- اشاره 116
- مقدمه 117
- امامت در قرآن 117
- مروری بر مباحث پیشین 117
- دیدگاه قرآن دربارۀ مقام امامت 118
- 1. علم کامل عالمان الهی به قرآن 119
- اوصاف امامان در قرآن 119
- اشاره 120
- 2. آیۀ تطهیر و عصمت اهل بیت 120
- منظور از اهل بیت در این آیه چه کسانی هستند؟ 121
- تفسیر اول: اهل بیت، همان همسران پیامبرند. 121
- تفسیر سوم: منظور از اهل بیت (در زمان پیامبر)، حضرت علی و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) هستند. 123
- تفسیر دوم: منظور از اهل بیت، تمام مردان و زنان خاندان پیامبر است. 123
- 3. آیۀ مباهله و افضلیت اهل بیت 126
- چکیده 128
- اشاره 130
- مروری بر مباحث پیشین 131
- دلالت آیه 131
- عصمت اولی الأمر 131
- 4. آیۀ اولی الأمر، عصمت و علم آنان 131
- اشاره 131
- مصادیق اولی الأمر 133
- شأن نزول آیه 136
- اشاره 136
- دلالت آیه 137
- پاسخ به یک اشکال: نیامدن نام ائمۀ دوازده گانه در قرآن 138
- چکیده 141
- اشاره 143
- مقدمه 144
- مروری بر مباحث پیشین 144
- اهمیت تعیین جانشین برای پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) 144
- امامت در احادیث پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) 146
- حدیث یوم الإنذار (یوم الدار) 147
- اشکالات اهل سنت به دلالت حدیث منزلت 149
- اشاره 149
- اشاره 151
- حدیث غدیر 151
- دلالت حدیث غدیر 152
- صدور حدیث غدیر 152
- اشکالات اهل سنت به دلالت حدیث غدیر 153
- چکیده 157
- اشاره 160
- مروری بر مباحث پیشین 161
- متن و سند حدیث ثقلین 161
- حدیث ثقلین 161
- مصادیق اهل بیت در حدیث ثقلین 163
- دلالت حدیث سفینه 167
- صدور و سند حدیث سفینه 167
- نتیجۀ اول: معرفی فرقۀ ناجیه 169
- اشاره 169
- داخل بودن حتمی اهل بیت در فرقۀ ناجیه 172
- اشاره 172
- نتیجۀ دوم: مشخص شدن منشأ پیدایش شیعه 173
- چکیده 174
- اشاره 176
- مهدویت 177
- تولد و غیبت صغرای حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) 177
- امامت خاصه 177
- مروری بر مباحث پیشین 177
- 1. مجازات مردم و نیز حفظ جان حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) 178
- اشاره 178
- فلسفۀ کلی غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 178
- 3. امتحان الهی و تمییز مؤمنان خالص و واقعی 179
- 2. نومید شدن مردم از حکومت های بشری و کسب آمادگی و لیاقت برای درک حضور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 179
- فلسفۀ و ویژگی های غیبت صغری 180
- اشاره 180
- ارتباط با حضرت از طریق نایبان خاص در غیبت صغری 180
- معنای غیبت و ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 181
- ویژگی های غیبت کبری و تفاوت آن با غیبت صغری 181
- ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 182
- اهداف ظهور و ویژگی های حکومت جهانی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 184
- اشاره 195
- مروری بر مباحث پیشین 196
- منجی موعود از دیدگاه ادیان 196
- اشاره 201
- دیدگاه های مشترک شیعه و اهل سنت دربارۀ مهدی موعود 201
- مهدی موعود از دیدگاه اهل سنت 201
- دیدگاه های اختلافی شیعه و اهل سنت دربارۀ مهدی موعود 203
- اشاره 205
- 1. ملحدان و منکران خدا 205
- 2. خداپرستان 205
- 4. اهل سنت و وهابیان 206
- 3. یهودیان و مسیحیان 206
- اشاره 208
- ولایت تکوینی ائمه (علیهم السلام) 208
- 1. وساطت در فیض 209
- 3. امکان ارتباط روحی و معنوی مردم با امام معصوم 212
- 4. مشمول دعای امام شدن 213
- 5. امکان مشاهده و ارتباط حضوری و مستقیم با امام در زمان غیبت 213
- چکیده 216
- معرفی چند نرم افزار و سایت اینترنتی در موضوع مهدویت 218
- معرفی منابعی در موضوع امامت برپایه منابع اهل سنت 219
- نرم افزارها و سایت های اینترنتی 220
- نکاتی دربارۀ منابعی که در این مجموعه دروس از آن ها استفاده شده است 221
- ضمیمه 222
آنچه را به شما می گویم به همه می گویم: بیدار باشید".(1) "هنگامی که پسر انسان و تمام فرشتگان همراهش(2) با شکوه و جلال می آید، بر تخت جلال خویش می نشیند و تمام امت ها در پیشگاهش گرد می آیند... بنابراین شما هم باید آماده باشید، زیرا در ساعتی که انتظارش را ندارید، پسر انسان می آید."(3) "لباس بر تن آمادۀ کار باشید و چراغ هایتان را روشن نگه دارید و مانند کسانی باشید که انتظار مولای خود را می کشند... تا هر وقت بیاید و در بزند، در را به رویش باز کنند. خوشا به حال آن خدمتگزارانی که وقتی مولایشان می آید، آن ها را گوش به زنگ و آماده می بیند... پس شما هم آماده باشید زیرا در ساعتی که انتظار ندارید، پسر انسان می آید."(4) "اشعیاء هم می گوید: ریشۀ یَسّی خواهد آمد، همان که قیام خواهد کرد و بر تمام امت ها حکومت خواهد یافت و او امید و آرزوی(5) همۀ امت ها است".(6)
مهدی موعود از دیدگاه اهل سنت
اشاره
برخلاف آن چه برخی تصور می کنند، اعتقاد به مهدویت اختصاص به شیعه ندارد و اکثر قریب به اتفاق اهل سنت هم، جز تعداد اندکی از آنان، در عقیده به اصل مهدویت و برخی موضوعات دیگر مربوط به آن، با شیعه هم عقیده اند. به طور کلی در این موضوع بین دیدگاه شیعی و اهل سنت، اشتراکاتی وجود دارد و اختلافاتی.
به اختصار به این موارد مشترک و اختلافی اشاره می کنیم.
دیدگاه های مشترک شیعه و اهل سنت دربارۀ مهدی موعود
بین دو مکتب تشیع و تسنن، نقاط مشترک فراوانی در موضوع مهدویت وجود دارد که به بعضی از مهم ترین آن ها اشاره می کنیم:
1. وجود روایات مربوط به منجی موعود: این روایات در بسیاری از متون حدیثی اهل سنت آمده است. در "صحیح بخاری، کتاب احادیث الانبیا، باب نزول عیسی" و در "صحیح مسلم، کتاب الایمان، باب نزول عیسی"، بی آن که نامی از حضرت مهدی برده شده باشد، از بازگشت حضرت عیسی (علیه السلام) و وجود امامی از مسلمین در آن زمان و گسترش عدالت و رفاه جهانی سخن رفته است. در صحیح مسلم، علاوه بر آن، نماز
1- . انجیل مرقس، 32:14 تا 37.
2- . این مضمون که "منجی موعود با یاری و همراهی فرشتگان ظهور می کند" در کتاب مقدس، مکرر آمده است، از جمله مراجعه کنید به: انجیل مرقس، 27:13 و انجیل متی، 31:25؛ در بسیاری از روایات اسلامی نیز به یاری و همراهی فرشتگان بزرگ الهی با حضرت مهدی (علیه السلام) تصریح شده است. از جمله مراجعه کنید به: بحار الانوار، ج 52، ص 328، ح 48 و ص 139، ح 46، و ص 326، ح 40، و ص 336، ح 75 و ص 280، ح 6 و ص 348، ح 99 و ج 36، ص 282، ح 105.
3- . انجیل متی، 24: فرازهایی از 31 تا 44.
4- . انجیل لوقا، 12: فرازهایی از 35 تا 40.
5- . در متون اسلامی هم یکی از اوصاف و القاب امام زمان (علیه السلام)، "مأمول" (آرزوی همگان است) (بحار الانوار، ج 52، ص 143، ح 7 و ص 236 و زیارت آل یاسین).
6- . نامۀ یونس به مسیحیان روم، 15:12..