کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 32

1. خارق العاده باشد؛ معجزه باید بر خلاف نظام معمول و جاری طبیعت باشد؛ یعنی، چیزی باشد که به طور معمول در نظام طبیعت رخ نمی دهد؛ مانند زنده شدن مرده، اژدها شدن عصا و طلوع خورشید از مغرب.

2. با ادعای پیامبری همراه باشد؛ یک پیامبر حتماً باید در کنار انجام عمل خارق العاده، ادعای پیامبری هم داشته باشد. بنابراین، اگر کسی عملی خارق العاده انجام دهد، ولی در طول حیات خود هرگز ادعای نبوت نکند، پیامبر نیست. البته لازم نیست که پیامبر، با هر معجزه، یکبار ادعای نبوت کند، بلکه اگر تنها یکبار ادعای نبوت کند و پس از آن تمام معجزات خود را برای اثبات این ادعا عرضه کند، کافی است.

3. با تحدّی همراه باشد؛ معجز یک پیامبر راستین باید با تحدی، یعنی دعوت به مقابله به مثل، همراه باشد. معنای این دعوت این است اگر شما مرا، نه یک پیامبر الهی، بلکه بشری معمولی می دانید که این عمل خارق العاده را تنها با نیروی بشری خود انجام می دهم، پس دست کم بعضی از شما هم که بشری همانند من هستید، باید بتوانید مانند آن را انجام دهید، در غیر این صورت ثابت می شود که من این کار را نه با نیروی بشری بلکه با نیروی خاص الهی انجام می دهم.

البته در این جا هم ضروری نیست که تک تک معجزات یک پیامبر با تحدی جداگانه همراه باشد، بلکه یکبار تحدی کافی است.

4. منکران از انجام مانند آن عاجز باشند؛ معجزۀ یک پیامبر حقیقی باید به گونه ای باشد که پس از تحدیِ او، کسی که پیامبری او را انکار می کند، نتواند مانند آن را انجام دهد. اصطلاح معجزه، که البته در قرآن به کار نرفته است، از همین ویژگی، یعنی «عجز» منکران از مقابله به مثل، گرفته شده است. قید «منکِر» برای تأکید بر این نکته است که گاه ممکن است کسی که منکر نبوت یک پیامبر نیست، بتواند بعضی معجزات او را انجام دهد؛ برای نمونه حضرت علی (علیه السلام) می توانست برخی معجزات رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) را انجام دهد، اما منکر نبوت ایشان نبود. باید دانست که وقوع این امر موجب نفی پیامبری آن پیامبر نمی شود. اما اگر کسی که منکر پیامبری یک فرد است بتواند نظیر عمل خارق العادۀ وی را انجام دهد، نشان دهندۀ آن است که آن فرد پیامبر نیست.

5. معجزه با ادعای مدعی پیامبری مطابق باشد؛ پیامبر راستین باید بتواند همان کار خارق العاده ای را که ادعا کرده است، انجام دهد. این قید برای آن است که اگر کسی کار خارق العاده ای انجام دهد که بر خلاف ادعای او است، دلیل بر این است که او پیامبر نیست و نمی تواند مدعی شود که به هر حال از من کاری خارق العاده سر زده است و من پیامبرم. برای نمونه، در تاریخ معروف است که فردی به نام مسیلمه، که معاصر پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) و مدعی نبوت بود، به عنوان اعجاز دست بر سر کودکان کشید تا برکت و شفا یابند، ولی آنان به لکنت و کچلی مبتلا شدند و آب دهان خود را در چاه کم آب انداخت تا پر آب شود، ولی چاه خشک شد. دلیل این امر آن است که گاه ممکن است خداوند برای رسوا کردن یک مدعی دروغین، اعمال خارق العاده ای را کاملاً بر خلاف ادعای وی انجام دهد.

منکران اعمال خارق العاده

در طول تاریخ برخی افراد با مبانی فکری مختلف، اعمال خارق العاده را دربارۀ غیر پیامبران و یا حتی پیامبران انکار کرده اند. این افراد را می توان به چند دسته تقسیم کرد: