کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 35

در کمتر از یک چشم بر هم زدن نزد سلیمان (علیه السلام) حاضر کرد.(1) گذشته از این، قرآن به خود حضرت سلیمان (علیه السلام) هم علوم و توانایی های خارق العاده ای، مانند دانستن زبان حیوانات(2) و حرکت باد به فرمان وی(3) را نسبت داده است. بنابراین، آنچه با توحید منافات دارد و شرک محسوب می شود این است که علم و قدرتی را، چه عادی و چه خارق العاده، بدون اذن و ارادۀ الهی به مخلوقی نسبت دهیم، ولی اگر افعال خارق العاده را به اذن خداوند به مخلوقی نسبت دهیم، همان گونه که قرآن چنین کرده است و عقیدۀ شیعه و بسیاری از اهل سنت هم چنین است، به هیچ وجه مصداق شرک و منافی با توحید نیست، بلکه عین توحید است.

تفاوت معجزات پیامبران با اعمال خارق العادۀ دیگران

همان طور که گفته شد، پیامبران تنها کسانی نیستند که توانایی انجام اعمال خارق العاده را دارند. اولیای الهی، عارفان، مرتاضان، ساحران و... از کسانی هستند که چنین توانایی هایی دارند. حال سؤال این است که چه تفاوتی میان معجزات پیامبران و این اعمال وجود دارد و اگر اعمال خارق العاده ای، مانند طی الأرض، اخبار از غیب و... از دیگران مشاهده شود، چگونه باید تشخیص داد که آن ها پیامبرند یا نه؟

از آنچه دربارۀ ویژگی های معجزات پیامبران گفته شد، پاسخ این سؤال مشخص می شود. اولاً دیگران ادعای نبوت ندارند. ثانیاً اگر ادعای نبوت نیز داشته باشند، هرگز جرئت تحدی ندارند؛ زیرا به خوبی می دانند که کاری که آن ها می توانند انجام دهند، از افرادی دیگر هم که دست کم هم سطح آنان هستند، بر می آید. ثالثاً اعمال دیگران هر اندازه هم که خارق العاده باشد، امکان معارضه به مثل دارد. عمل یک ساحر، مرتاض یا عارف را ساحر، مرتاض یا عارف دیگری هم می تواند انجام دهد. اما اگر کسی کاری خارق العاده انجام دهد و به دروغ ادعای نبوت کند و جرئت تحدی هم داشته باشد، بر خدا لازم است که برای حفظ مردم از گمراهی، او را به هر شکلی رسوا کند و مثلاً به کس دیگری قدرت دهد که مانند آن کار را انجام دهد؛ زیرا در غیر این صورت مردم در تشخیص پیامبر واقعی به خطا و گمراهی می افتند و هدف اصلی بعثت پیامبران نقض می شود. علاوه بر آنچه گفته شد تفاوت های دیگری نیز میان معجزات پیامبران و اعمال خارق العادۀ دیگران وجود دارد که به آن ها اشاره می کنیم:

1. اعمال ساحران و مرتاضان جنبۀ اکتسابی دارد؛ یعنی، آن ها با انجام تمرین ها و ریاضت هایی خاص، به مرور زمان توانایی انجام آن اعمال را پیدا می کنند. بسیاری از افراد دیگر هم می توانند چنین تمرین هایی را انجام دهند و با پیمودن همین راه به قدرت های مشابه دست یابند. اما معجزات پیامبران اکتسابی نیست و با چنین تمرین ها یا شیوه هایی حاصل نمی شود.

2. قدرتی که پیامبر با آن و به اذن پروردگار، معجزه ای را به وجود می آورد، تنها با بندگی و اطاعت خدا برای او مهیا شده و این قدرت تنها در مسیر رضای خدا و هدایت حقیقی مردم به سوی خداوند به کار گرفته می شود، در حالی که اعمال ساحران و مرتاضان غالباً با تمرین ها و ریاضت هایی به دست می آید که مشروعیت ندارد و مورد رضای خدا و با شریعت و دستورات الهی مطابق نیست و معمولاً در مسیری درست و در راستای

1- . نمل/ 42-38. قرآن دلیل این توانایی خارق العادۀ او را علم خاصی به نام «علم الکتاب» معرفی می کند.
2- . نمل/ 16 به بعد.
3- . انبیاء/ 81؛ سبأ/ 12؛ ص/ 36..