کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 46

دلایل ضرورت عصمت پیامبران

اشاره

آنچه در توضیح اقسام چهارگانۀ عصمت گفته شد تنها در مقام تعریف بود. امّا سؤال این است که چه دلیلی بر اثبات این عصمت های چهارگانه وجود دارد و چه ضرورتی هست که پیامبران در موارد یادشده از عصمت کامل برخوردار باشند و اگر در این موارد خطایی کوچک از آن ها سر بزند، چه مشکلی پیش می آید؟

دلایل ضرورت عصمت پیامبران بر فلسفۀ بعثت آنان استوار است؛ یعنی، اگر دلایل ضرورت بعثت را به طور کامل و درست درک کنیم، درمی یابیم که پیامبران باید معصوم باشند؛ زیرا در غیر این صورت هدف بعثت تحقق خواهد یافت. حال این نکته را دربارۀ هر یک از اقسام چهارگانۀ عصمت بررسی می کنیم.

1 و 2. ضرورت عصمت در دریافت و ابلاغ وحی

در بحث از هدف بعثت پیامبران گفته شد که خدا پیامبران را فرستاده است تا مردم را از رضا و خشم خویش آگاه کند، پیام آموزشی و پرورشی خود را به آن ها برساند و اختلافات میان آن ها را برطرف نماید تا از این طریق حجت بر آنان تمام شود و به رشد و کمال نامتناهی دست یابند. حال اگر پیامبران به هر علتی در دریافت وحی اشتباه کنند، هم خود به خطا می افتند و هم این پیام اشتباه را به مردم منتقل می کنند و آن ها را نیز به خطا و گمراهی می اندازند. بدین ترتیب هدف بعثت، که رساندن پیام درست الهی در همۀ ابعاد فردی و اجتماعی به مردم است، تحقق نمی یابد.

همچنین اگر پیامبران وحی را درست دریافت کنند امّا به عللی، مانند فراموشی آن را به طور کامل و درست به مردم نرسانند، باز هم آنچه که خدا می خواهد به گوش مردم نمی رسد و در این صورت هم هدف بعثت تحقق نمی یابد و این نقض غرض و خلاف حکمت الهی است. بنابراین، پیامبران نباید در دریافت و ابلاغ وحی حتی مرتکب خطای سهوی شوند؛ زیرا هرگونه اشتباهی در این موارد، اعم از عمدی و سهوی، مستلزم تحقق نیافتن هدف بعثت و نرسیدن پیام الهی به مردم است.

3. ضرورت عصمت در اعتقادات

پیامبران معلمان بشرند و آدمیان عقاید خود را از آنان می گیرند. اگر پیامبری صاحب کتاب آسمانی باشد، مردم عقاید خود را از او که مفسر و مبیِّن کتاب است، دریافت می کنند و اگر صاحب کتاب نباشد، باز هم مردم در کسب و فهم عقاید دینی به او مراجعه می کنند. در هر دو صورت پیامبران آموزگاران اعتقادی مردم هستند. حال اگر پیامبران به هر دلیلی در اعتقادات خود دچار اشتباه شوند، هم خود گمراه می شوند و هم مردم را به خطا می اندازند، در حالی که خدا پیامبران را برای بیرون آوردن مردم از تاریکی های جهل و نادانی و هدایت آن ها به سوی نور معرفت مبعوث کرده است. بنابراین، در این جا هم خطای اعتقادی پیامبران از تحقق یافتن هدف بعثت جلوگیری می کند.

4. ضرورت عصمت در قول و فعل شخصی

اشاره

بیش تر مسلمانان و فرقه های اسلامی عصمت پیامبران را در سه قسم گذشته می پذیرند، ولی در قسم چهارم، یعنی عصمت در گفتار و کردار شخصی، اختلاف نظر دارند. شیعه تنها مذهبی است که پیامبران را حتی در گفتار و کردار شخصی به طور کامل معصوم می داند و معتقد است که آنان پیش و پس از بعثت نیز مرتکب هیچ گناه و خطایی اعم از صغیره و کبیره و عمدی و سهوی، نمی شوند. اما از دیدگاه بسیاری از