کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 66

آیا ما به تو شرح صدر عطا نکردیم و آن باری را که پشت تو را شکسته بود، از دوش تو برنداشتیم و تو را بلند آوازه نساختیم؟

4. خلقت پاک

ویژگی های جسمانی و پاکی و ناپاکی جسم در احوالات روحی و معنوی انسان و آلودگی و طهارت آن بسیار مؤثر است. یکی از عوامل پاکی جسم، طهارت خمیرمایۀ وجود انسان و به تعبیر روایات اسلامی طینت او و دیگری تأثیرات مثبت ژنتیک والدین و اجداد هر فرد بر خلقت او است. اگر از ناحیۀ این عوامل، که از اختیار خود فرد خارج است و در صورت ناپاکی اجدادش تقصیری متوجه او نیست، کمترین آلودگی در وجود یک پیامبر راه یابد، هم خودش از دست یابی به مراتب بالای کمالات معنوی محروم می شود و هم نمی تواند یک الگوی کامل اخلاقی و تربیتی برای مردم باشد. از این رو یکی دیگر از الطاف خاص الهی بر پیشوایان معصوم، پیامبران و امامان (علیهم السلام)، این است که هم طینت آنان را پاک و پاکیزه خلق می کند و هم آنان را از دودمانی پاک و موحد می آفریند که حتی به علت عوامل وراثتی و ژنتیک هم کوچک ترین آلودگی غیر توحیدی در وجود آنان راه نیابد:

أشْهَدُ أنَّکَ یا رَسُولَ اللهِ کُنْتَ نوراً فِی الأصْلابِ الشّامِخَهِ وَالأرْحامِ الْمُطَهَّرَهِ لَمْ تُنَجِّسْکَ الْجاهِلِیَّهُ مِنْ أنْجاسِها وَلَمْ تُلْبِسْکَ مِنْ مُدْلَهِمّاتِ ثِیابِها.

ای رسول خدا، شهادت می دهم که تو (پیش از تولد از مادر) نوری بودی که در صلب های پدران بلندمرتبه و رحم های مادران پاک قرار داشتی و آلودگی های دوران جاهلیت تو را نیالود و لباس های ناپاک خود را بر تو نپوشاند.(1)

چکیده

بعضی منشأ عصمت را تنها خدا، یعنی جبری محض، و برخی تنها اختیار پیامبران، یعنی اختیاری محض می دانند. گروهی دیگر نیز هر دو عامل را سهیم می دانند.

منشأ عصمت در دریافت و ابلاغ وحی و اعتقادات، تنها خداوند است که وحی را به گونه ای می فرستد و از آن محافظت می کند که پیامبران آن را بی کم و کاست دریافت کنند. همچنین او قوای ادراکی و حافظۀ آنان را در ابلاغ وحی چنان کامل و بی نقص می آفریند که هنگام ابلاغ وحی چیزی از آن را فراموش نکنند. از آن جا که آموزگار اعتقادات پیامبران کسی جز خدا نیست، منشأ عصمت آنان در عقایدشان نیز تنها خداوند است.

منشأ عصمت پیامبران در گفتار و کردار شخصی، جبر محض نیست؛ زیرا اوّلاً آنان مختارند و مانند دیگران می توانند گناه کنند و ثانیاً عصمت جبری برای آنان فضیلتی نیست. در این عصمت، هم خدا سهیم است و هم اختیار خود آنان.