کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 76

اعتماد مردم از آن ها نمی شود؛ زیرا اوّلاً انجام آن ها برای دیگران خطا نیست و ثانیاً تشخیص خطا بودن آن عمل برای مردم عادی امکان پذیر نیست؛ چون مردم از مقام و منزلت دقیق هر پیامبر نزد خدا آگاه نیستند و از این رو نمی دانند که انتظار خاص خدا از هر پیامبر چیست؛ به عبارت دیگر این گونه خطاهای نسبی از هر پیامبر، تنها به ارتباط خصوصی وی با خدا مربوط است و ربطی به سایر مردم ندارد. مثلاً در مورد حضرت آدم (علیه السلام) باید توجه کرد که اساساً ماجرای وی امتحانی ویژه برای او و قبل از خارج شدن از بهشت و خلق انسان های دیگر بوده است و از این رو کسی وجود نداشته تا لغزش آدم (علیه السلام) موجب بی اعتمادی او شود. در مورد حضرت یونس (علیه السلام) نیز ما نمی دانیم که خدا تا چه میزان صبر و بردباری از او انتظار داشته است و اگر خدا ما را از نارضایتی خود از عمل وی آگاه نمی کرد، هرگز به خطا بودن عمل او در پیشگاه الهی پی نمی بردیم. در مورد ترک اولای سایر پیامبران هم همین امر صادق است و پس از آن که خداوند خود ما را از آن آگاه کرده است، از لغزش آنان مطلع شده ایم.

اما ذکر ترک اولای پیامبران در آیات و روایات فواید و حکمت های مهمی در بر دارد و به ما می فهماند که اوّلاً آنان در عصمت و قول و فعل خویش مختارند. اگر عصمت آنان جبری محض بود، صدور لغزش از آنان و مجازات الهی بی معنا و محال بود. ثانیاً امتحان بندگی یک سنت حتمی و تعطیل ناپذیر الهی است و پیامبران نه تنها از این امتحان معاف نیستند، بلکه امتحان آن ها از دیگران سخت تر است و چیزی که انجام آن برای دیگران خطا محسوب نمی شود، برای آنان لغزشی بزرگ به شمار می آید. به بیان دیگر آن ها دو گونه امتحان دارند: نخست امتحانی که با دیگران مشترک است و همان امتحان مربوط به گناهان مطلق است. پیامبران بر خلاف بیشتر مردم، همواره در این نوع امتحان موفق اند و بخش مهمی از فضیلت آنان به این موفقیت مربوط می شود. امتحان دیگری که تنها به پیامبران اختصاص دارد، امتحان های مربوط به خطاهای نسبی است و حتی امتحان همۀ پیامبران هم در این مورد یکسان نیست و نسبت به درجه و مقام آن ها نزد خدا تفاوت پیدا می کند. پیامبران ممکن است در مواردی بسیار اندک در این نوع امتحان، آن گونه که خدا از مقام آنان انتظار دارد، موفق نشوند و تفاوت مقام آنان نزد خدا ناشی از همین نتایج متفاوت در امتحانات خاص آنان است. ثالثاً خدا از کنار لغزش های هیچ کس، حتی پیامبران بزرگ خود هم بی تفاوت نمی گذرد و آنان را در دنیا در مقابل این لغزش ها، به سختی مجازات می کند تا همگان بفهمند که آنچه برای خداوند اهمیت دارد، تنها بندگی پروردگار و عمل به رضای او است و اگر مقام پیامبران هم نزد خدا از دیگران بالاتر است فقط به علت موفقیت آنان در امتحانات الهی است.

مقام چهارده معصوم (علیهم السلام)

بر اساس آیات و احادیث اسلامی تنها کسانی که با قاطعیت می توان گفت بی استثنا در تمام امتحانات الهی موفق و سربلند بیرون آمده اند و حتی مرتکب ترک اولی هم نشده اند، پیامبر اکرم (صلّی الله علیه وآله) و اهل بیت او هستند. اگر آنان مرتکب ترک اولایی، هرچند بسیار کوچک هم شده بودند، حتی سخت تر از تمام پیامبران مجازات می شدند؛ زیرا مقام آنان از همۀ پیامبران گذشته بالاتر است و از این رو انتظار خداوند هم از آنان بسیار فراتر از دیگران است. در حالی که در هیچ آیه یا حدیثی کمترین اشاره ای به ترک اولی یا مجازات الهی آن ها نشده است. برتری آن ها بر همۀ مخلوقات و اعطای آن همه کمالات بی شمار به آنان نیز به علت موفقیت کامل آن ها در تمام امتحانات الهی است.