مذاهب صفحه 1090

صفحه 1090

این مطلب به امور زیر دقت کنید :

اول جایگاه اجتهاد در حفظ اسلام

1- اسلام دین خاتم است و به همین دلیل باید بر خلاف دیگر ادیان از دست تحریف مصون بماند .ائمه اطهار ( ع ) برای حفظ اسلام از دست تحریف دو کار انجام دادند :

2 -منابع اسلام را، که همان کتاب و سنت است ، حفظ کردند .یعنی آیات قرآن راو نیز سنت نبوی را به طور صریح بیان کردند؛ سنتی که حدود نود سال کتابت آن ممنوع بود، ( توضیح الملل ، ترجمه الملل و النحل ، چاپ اقبال ، ترجمه جلالی ناینی ، ج 1، ص 35؛ الجامع الصحیح ( صحیح بخاری ، دار احیا التراث العربی ، ج 1، ص 57، حدیث 114؛ ج 2، ص 373، حدیث 3053؛ ج 3، ص 181، حدیث 4431؛ ج 3، ص 182، حدیث 4432؛ ج 4، ص 29، حدیث 5669؛ ج 4، ص 375، حدیث 7366؛ مسند احمد، دار الفکر، ج 1، ص 355 ) . و غرض ورزانی در تحریف ، حذف و جعل در آن تلاش بسیار کردند.2- روش فهم دین از منابع آن را آموزش دادند؛ روشی که انسان در طول تاریخ بتواند دین را از قرآن و سنت و عقل بفهمد، فهمی که پسند شارع است . این روش همان اجتهاد نزد شیعه است که با روش فهم دین نزد اهل سنت متفاوت است . دین شناسی شیعه و سنی از دو جهت متفاوت است : اول از حیث منابع ؛ زیرا سنت نبوی ای که شیعه به آن تمسک می کند سنت منقول ومحفوظ از ناحیه اهل بیت

( ع ) است . پیامبر اکرم ( ص ) ، خودش آنان را برای فهم دین ملاک قرار داد، ( مانند حدیث ثقلین : ( ( من از میان شما می روم و دوشی گرانبها را می گذارم . قرآن کتاب خدا و عترتم اهل بیتم ؛ مادامی که به این دو تمسک کنید گمراه نمی شوید، ( صحیح مسلم ، ج 7، ص 122، سنن ترمذی ، ج 2، ص 307؛ مسند احمد، دار الفکر، ج 3، ص 17 و 26 و 56 : ج 4، ص 366 و 371؛ ج 5، ص 182 و 189 ) .

دوم از جهت روش ؛

زیرا روشی که اهل سنت در فهم دین دارند بر اساس مقتضیات مکتب خلافت رسمی صدر اسلام و مبتنی بر قواعدی است که از ظنیات شخصی و غیر مستند به کتاب و سنت و عقل است . دوم : مکتب تخطیه از جمله مبانی کلامی فقه شیعه این است که احکام اسلام تابع مصالح و مفاسد واقعی است . یعنی خداوند متعال برای رساندن بشر به کمال واقعی افعالی را که او را به کمال می رسانند و دارای مصلحت واقعی هستند، واجب یا مستحب کرده است . وافعالی را که او را از کمال دور می کنند و دارای مفاسد واقعی هستند، حرام یامکروه فرموده است . و آن دسته از افعال را که در کمال و یا انحطاط انسان نقشی ندارد، یا مصلحت و مفسده آن مساوی است ، و یا مصالحی اقتضای آزادی انسان در آن را دارد مباح کرده است . این احکام که بر اساس مصالح ومفاسد

واقعی است ، ( ( حکم واقعی ) ) نامیده می شوند .اگر مجتهد در استنباط خود به همان حکم دست یافت . فتوای او مطابق واقع است ، اما اگر دراستنباط خود به حکمی غیر از حکم واقعی رسید فتوای او خطا خواهد بود واین فتوا باعث ایجاد هیچ مصلحت یا مفسده جد یدی در آن عمل نمی شود.یعنی اگر عملی در واقع واجب است و مجتهد در استنباط خود به اباحه آن فتوا داد این فتوا باعث نمی شود مصلحت واقعی آن فعل از بین رود و یا اگر به حرمت آن فتوا داد، این فتوا باعث نمی شود مفسده ای در آن عمل ایجاد شود.و نتیجه می گیریم که مجتهد ممکن است در فتوای خود خطا کند از این رو به مکتب فقهی شیعه ( ( تخطیه ) ) گفته می شود، ( عوامل خطای در اجتهاد در ادامه این بحث خواهد آمد ) در مقابل ، اشاعره از اهل سنت معتقد ند فتوای مجتهد همان حکم واقعی است و خداوند احکام خود را بر اساس مصلحت یامفسده واقعی جعل نمی کند . و معتزله از اهل سنت معتقدند گر چه خداوندقبل از فتوای مجتهد حکمی دارد ولی اگر فتوای او مخالف آن باشد، حکمی مطابق آن جعل می کند . پس بنابر هر دو نظریه اهل سنت فتوای مجتهدهمواره مطابق حکم خدا خواهد بود گرچه فتاوای مجتهدین متفاوت باشد .ازاین رو به مکتب فقهی آنان ( ( تصویب ) ) یعنی ( ( اصابت به واقع ) ) می گویند، ( برای مطالعه بیشتر مکتب تخطیه و تصویب ر.ک : درآمدی

بر قلمرو دین ، حسنعلی علی اکبریان ، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ، ص 21 ) .

تذکر 1 : اهل سنت فقط در شناخت احکام شرعی قایل به تصویب اند و در شناخت عقایدو شناخت موضوعات احکام مخطیه هستند زیرا موضوع عقاید و موضوعات احکام از امور خارجی اند نه اعتباری و تصویب در امور خارجی بی معنااست ، ( ر.ک : همان ، ص 22؛ التنقیح فی شرح العروه الوثقی ، الاجتهاد والتقلید، میرزا علی الغروی التبریزی ، ص 36 ) .

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه