مذاهب صفحه 1192

صفحه 1192

22 - در کنز العمال از ابن عباس , چنین آمده : جمع رسول اللّه - صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم - بین الظهر و العصر , والمغرب و العشاء بالمدینه فی غیر سفر و لا مطر , قال : قلت لابن عباس : لم تراه فعل ذلک ؟ قال : اراد التوسعه علی امته . (27)- پیامبر گرامی , در مدینه منوره , بین نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشا جمع نمود , بدون این که در حال سفر باشد و یا باران ببارد . راوی می گوید : از ابن عباس پرسیدم : چرا پیامبر بین دو نماز جمع نمود ؟ ابن عباس پاسخ داد : زیراپیامبر می خواست در رفتار امت خود توسعه و تسهیلی ایجاد نموده باشد .

نتیجه اینک در پرتو روایات یاد شده , به جمع بندی دلائل روشنی که بر صحت تفسیر جمع , ازنظر شیعه گواهی می دهد , می پردازیم:

1 )- جمع بین دو نماز در یک وقت , به دلیل تسهیل امور و پیشگیری از رنج و زحمت :بسیاری از روایات , بر این حقیقت گواهی می دهد که اگر جمع میان نماز ظهر و عصر ویا مغرب و عشا در یک وقت جایز

نباشد , موجب رنج و مشقت در کار مسلمانان می گردد , و لذا پیامبر به منظور ایجاد نوعی توسعه و تسهیل در امور مسلمانان ,با هم خواندن هر دو نماز را در یک وقت , تجویز نمودند . در این زمینه به احادیث دهم , شانزدهم , نوزدهم و بیست و دوم , مراجعه فرمایید . روشن است که اگر مقصود از روایات یاد شده , این باشد که می توان نماز ظهر و عصررا به آخر وقت آن , ( نزدیک زمانی که سایه هر چیز به اندازه خود آن باشد ) درنزد اهل سنت تاخیر انداخت و نماز عصر را در آغاز وقت آن بجا آورد , بطوری که هر دو نماز با هم و در عین حال در محدوده وقت خود خوانده شود , یک چنین کاری نه تنها مایه سهولت نیست بلکه موجب مشقت و زحمت بیشتر است در حالی که هدف از جمع میان دو نماز تسهیل در امور است . با این بیان , روشن می گردد مقصود آن است که می توان دو نماز را در سراسر وقت مشترک میان آن دو , مانند اوائل وقت یاد شده و یا اواخر آن بجا آورد , نه این که یکی را در آخر وقت آن نماز و دیگر را در آغاز وقتش ادا نماییم .

2 )- جمع میان دو نماز در یک وقت در عرفه , بیانگر کیفیت جمع است همه گروه های اسلامی , جمع میان دو نماز ظهر و عصر در یک وقت را در عرفه جایزدانسته اند , (28) از سوی دیگر برخی از روایات

یاد شده , بر این معنا گواهی می دهد که اینگونه جمع میان دو نماز , در جاهای دیگر نیز بسان جمع میان آن ها درعرفه می باشد و از این نظر , تفاوتی میان روز عرفه و سایر روزها و یا سرزمین عرفات و سایر سرزمین ها وجود ندارد . در این مورد , به حدیث هیجدهم مراجعه فرمایید . بنابراین , همانگونه که در عرفه می توان نماز ظهر و عصر را در وقت ظهر , به اتفاق آراء همه مسلمانان , بجا آورد , همچنین در غیر عرفه نیز , جمع یاد شده جایز می باشد .

3 )- شیوه جمع میان دو نماز در سفر , بیانگر کیفیت جمع است از طرفی , فقهای حنبلی , مالکی و شافعی , جمع میان دو نماز را در حال سفر ,جایز دانسته اند و از سوی دیگر , روایات یاد شده تصریح می نماید که در این زمینه , تفاوتی میان سفر و حضر وجود ندارد و پیامبر گرامی صلی اللّه علیه و آله هم در سفر و هم در حضر , میان دو نماز جمع می نمود . در این مورد , به روایات سوم , یازدهم , سیزدهم , نوزدهم و بیست و دوم مراجعه فرمایید . بر این اساس , همانطور که با هم خواندن دو نماز در یک وقت در سفر( به نحوی که شیعه می گوید ) جایز است , در حضور نیز جایز می باشد .

4 )- شیوه جمع میان دو نماز در حال اضطرار , بیانگر کیفیت جمع در حال اختیاراست تعداد انبوهی از روایات صحاح و

مسانید , بر این حقیقت گواه است که پیامبر گرامی و صحابه آن حضرت , در مواقع اضطراری مانند زمان بارش باران , و یا ترس از دشمن و یا در حال بیماری , دو نماز را - چنانکه شیعه می گوید - با هم و در یک وقت ,بجا می آوردند , و لذا بسیاری از فقیهان گروه های مختلف اسلامی , به جواز آن دربرخی حالت های اضطراری , فتوا داده اند , در حالی که روایات یاد شده , تصریح می نمایند به این که از این جهت نیز , میان حالت اضطرار و غیر آن , تفاوتی وجودندارد و پیامبر گرامی در غیر باران و هراس از دشمن نیز , میان دو نماز جمع می نمود . در این زمینه به روایات سوم , یازدهم , دوازهم , و بیست و دوم ,مراجعه فرمایید . 5 - رفتار صحابه پیامبر صلی اللّه علیه و آله بیانگر کیفیت جمع است در میان روایات یاد شده , به این نکته برخورد می کنیم که بسیاری از صحابه پیامبر , هر دو نماز را در وقت واحد با هم بجا می آورند , چنانکه عبداللّه بن عباس , نماز مغرب را آنقدر به تاخیر انداخت تا هوا تاریک گشت و ستارگان آسمان ,پدیدار شدند و هر قدر دیگران , کلمه نماز را ندا می کردند , به آنان اعتنانمی نمود و سرانجام نماز مغرب و عشاء را بعد از سپری شدن پاسی از شب , با هم به جا آورد و در پاسخ اعتراض کنندگان گفت : من شاهد و ناظر بودم که پیامبر

هم ,این چنین نماز می خواند و ابوهریره نیز , سخن ابن عباس را تایید نمود . در این مورد به روایات دوم , هفتم , نهم و پانزدهم , مراجعه نمایید . در پرتو روایات یاد شده , تردیدی نمی ماند که ابن عباس , به شیوه ای که شیعه برآن است , میان دو نماز در وقت یکی از آنها , جمع نمود . 6 - سیره پیامبر صلی اللّه علیه و آله بیانگر شیوه جمع میان دو نماز است از حدیث بیست و یکم , به روشنی معلوم گردید که پیامبر به هنگام مغرب , هنوز درمکه بودند و نماز مغرب را به تاخیر انداختند تا این که در منطقه سرف که درفاصله نه میلی مکه قرار دارد , هر دو نماز مغرب و عشا را با هم در یک وقت بجاآورد . در حالی که روشن است اگر آن حضرت , به هنگام اول مغرب هم از شهر مکه حرکت نموده باشد , تا زمانی که به منطقه سرف برسد , با توجه به وسائل کندرو وحمل و نقل قدیم , طبعا قسمتی از شب , گذشته بوده است , و لذا پیامبر گرامی هردو نماز مغرب و عشا را در وقت نماز عشا با هم اذا نموده است . از مجموع روایات یاد شده - که همگی از منابع روایی و صحاح و مسانید اهل تسنن استخراج گردیده اند , صحت نظریه شیعه , مبنی بر جواز جمع میان دو نماز ظهر و عصرو یا دو نماز مغرب و عشا , در یک وقت , به بیانی که گذشت و

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه