کتابخانه بالقرآن

مذاهب صفحه 1217

صفحه 1217

در پاسخ این پرسش باید یادآور شد که میان دو جمله : السجود للّه و السجودعلی الارض تفاوت روشنی وجود دارد .

اشکال یاد شده , حاکی از آن است که میان این دو تعبیر , فرقی نمی گذارند . بطور مسلم , مفاد السجود للّه این است که سجده برای خداست , در حالی که معنای السجود علی الارض آن است که سجده بر زمین صورت می گیرد و به تعبیردیگر ما با سجده بر زمین , به خدا سجده می کنیم و اصولا تمام مسلمانان جهان برچیزی سجده می کنند در حالی که سجده آنان برای خدا است . تمام زائران خانه خدا برسنگهای مسجدالحرام سجده می کنند در صورتی که هدف از سجده آنان خدا است . با این بیان , روشن می شود که سجده کردن بر خاک و گیاه و 000 به معنای پرستش آنها نیست بلکه سجود و پرستش برای خدا به وسیله خضوع تا حد خاک است , همچنین روشن می شود که سجده بر تربت غیر از سجده برای تربت است . از طرفی , قرآن کریم می فرماید : و للّه یسجد من فی السماوات و الارض . (1)- هر کس در آسمان ها و زمین است , برای خدا سجده می کند . و نیز پیامبر گرامی می فرماید : جعلت لی الارض مسجدا و طهورا . (2)- زمین , سجده گاه و مایه پاکیزگی برای من

گردیده است . بنابراین , سجده برای خدا با سجده بر زمین و تربت نه تنها کوچکترین منافاتی ندارد که کاملا سازگار است ; زیرا سجده کردن بر خاک و گیاه , رمز نهایت خضوع و فروتنی در برابر خدای یگانه است . در اینجا به منظور روشن تر شدن نظریه شیعه , سزاوار است به فرازی از سخنان پیشوای بزرگ خود - امام صادق علیه السلام - اشاره نماییم : عن هشام ابن الحکم قال قلت لابی عبداللّه علیه السلام : اخبرنی عما یجوز السجودعلیه و عما لا یجوز ؟ قال : السجود لا یجوز الا علی الارض او ما انبتت الارض الا مااکل او لبس . فقلت له جعلت فداک ما العله فی ذلک ؟ قال : لان السجود هو الخضوع للّه عزوجل فلا ینبغی ان یکون علی ما یوکل و یلبس , لان ابناء الدنیا عبید مایاکلون علی ما یوکل و یلبس , لان ابناء الدنیا عبید ما یاکلون و یلبسون ,و الساجد فی سجوده فی عباده اللّه عزوجل فلا ینبغی ان یضع جبهته فی سجوده علی معبود ابناء الذین اغتروا بغرورها . و السجود علی الارض افضل لانه ابلغ فی التواضع و الخضوع للّه عزوجل . (3)- هشام بن حکم می گوید : از امام صادق علیه السلام درباره آنچه سجده بر آنها صحیح است پرسیدم , حضرت فرمود : سجده تنها باید بر زمین و آنچه می رویاند - جزخوردنیها و پوشیدنی ها - انجام گیرد . گفتم : فدایت گردم , سبب آن چیست ؟فرمود : سجده , خضوع و اطاعت برای خداوند است و شایسته نیست بر خوردنی

ها ونوشیدنی ها صورت پذیرد ; زیرا دنیا پرستان , بردگان خوراک و پوشاکند , در حالی که انسان به هنگام سجده , در حال پرستش خدا به سر می برد , پس سزاوار نیست پیشانی خود را بر آنچه که معبود دنیا پرستان خیره سر است , قرار دهد . و سجده نمودن بر زمین , بالاتر و برتر است ; زیرا با فروتنی و خضوع در برابرخدای بزرگ , تناسب بیشتری دارد . این سخن گویا , به روشنی گواه آن است که سجده نمودن بر خاک , تنها بدان جهت است که چنین کاری با تواضع و فروتنی در برابر خداوند یگانه , سازگارتر است . در اینجا , پرسش دیگری مطرح می شود که چرا شیعه مقید به سجده بر خاک و یا برخی گیاهان است و بر تمام اشیاء سجده نمی کند ؟در پاسخ این سئوال می گوییم : همانگونه که اصل یک عبادت باید از جانب شرع مقدس اسلام برسد , شرایط اجزاء و کیفیت آنها نیز باید به وسیله گفتار و رفتار بیانگرآن ; یعنی پیامبر گرامی روشن گردد ; زیرا رسول خدا , به حکم قرآن کریم , اسوه و نمونه همه انسان های وارسته است . اینک به بیان فرازهایی از احادیث اسلامی که بیانگر سیره و سنت پیامبر است می پردازیم که همگی حاکی از آن است که پیامبر صلی اللّه علیه و آله هم بر خاک وهم بر روییدنی ها مانند حصیر سجده می نموده است , درست به همان شیوه ای که شیعه به آن معتقد است :

1 - گروهی از محدثان اسلامی

در کتب صحاح و مسانید خود این سخن پیامبر را بازگوکرده اند که آن حضرت , زمین را به عنوان سجده گاه خود , معرفی نموده است , آنجاکه می فرماید : جعلت لی الارض مسجدا و طهورا . (4)- زمین برای من , سجده گاه و مایه پاکیزگی قرار داده شده است . از کلمه جعل که در اینجا به معنای تشریع و قانون گذاری است , به خوبی روشن می شود که این مساله , یک حکم الهی برای پیروان آیین اسلام است . و بدین سان ,مشروع بودن سجده بر خاک و سنگ و دیگر اجزاء تشکیل دهنده سطح زمین , به ثبوت می رسد .

2 - دسته ای از روایات , بر این نکته دلالت دارند که پیامبر گرامی , مسلمانان رابه پیشانی نهادن بر خاک به هنگام سجده , فرمان می داد , چنانکه ام سلمه ( همسرپیامبر ) از آن حضرت روایت می کند که فرمود : ترب وجهک للّه . (5)- رخسار خود را برای خدا , بر خاک بگذار . و از واژه ترب در سخن پیامبر , دو نکته روشن می شود یکی آن که بایدانسان به هنگام سجده , پیشانی خود را بر روی تراب یعنی خاک بگذارد و دیگرآن که این رفتار , به علت امر به آن , فرمانی است لازم الاجرا زیرا کلمه ترب از ماده تراب به معنای خاک گرفته شده و به صورت صیغه امر , بیان گردیده است .

3 - رفتار پیامبر گرامی در این مورد , گواه روشن دیگر و روشنگر راه مسلمانان است . وائل بن حجر

می گوید : رایت النبی صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم اذا سجد وضع جبهته و انفه علی الارض . (6)- آنگاه که پیامبر سجده می نمود , پیشانی و بینی خود را بر زمین می نهاد . انس بن مالک و ابن عباس و برخی از همسران پیامبر مانند عایشه و ام سلمه و گروه بسیاری از محدثان چنین روایت کرده اند : کان رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله یصلی علی الخمره . (7)- پیامبر , بر خمره که نوعی حصیر بود و از لیف درخت خرما ساخته می شد , سجده می نمود . ابوسعید - از صحابه رسول خدا - می گوید : دخلت علی رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم و هو یصلی علی حصیر . (8)- به محضر پیامبر وارد شدم در حالی که بر حصیری نماز می گزارد . این سخن , گواه روشن دیگری بر نظریه شیعه است مبنی بر این که سجده بر آنچه اززمین می روید , در صورتی که خوردنی و پوشیدنی نباشد , جایز است .

4 - گفتار و رفتار صحابه و تابعان پیامبر نیز گویای سنت آن حضرت است :جابر بن عبداللّه انصاری می گوید : کنت اصلی الظهر مع رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم فاخذ قبضه من الحصاء لتبرد فی کفی اضعها لجبهتی اسجد علیها لشده الحر . (9)- با پیامبر گرامی نماز ظهر می گزاردم , مشتی سنگریزه برگرفته , و در دست خودنگه می داشتم تا خنک شود و به هنگام سجده بر آنها