کتابخانه بالقرآن

مذاهب صفحه 1251

صفحه 1251

دیگر آنکه حضرت امام جعفر صادق علیه السلام جزو اهل بیت و عترت اند و باید به ایشان نیز مراجعه کرد،(به دلالت احادیث ثقلین که مورد قبول شیعه و غیر شیعه است) از حدیث آن حضرت بهره می جوئیم که فرمود: «جز بر زمین یا آنچه که از زمین می روید سجده مکن! مگر پنبه و کتان (و در سایر روایات: و هر آنچه خوردنی یا پوشیدنی است)».(الخلاف، شیخ طوسی) از این رو ماشیعیان، اصل جواز سجده بر خاک را از حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله (که مورد توافق با غیر شیعه است) گرفته ولی عدم جواز سجده بر غیر زمین را از عترت (که طبق اعتراف غیر شیعه، دستور به اخذ سنت و تبعیت از آنان داریم) دریافت می کنیم.

2- اساسا روایات کتب معتبر غیر شیعه (معروف به صحاح سته) نیر دلالتی بر اینکه رسول گرامی، صلی الله علیه و آله بر غیر از زمین و آنچه از زمین می روید (به شرط پوشیدنی و خوردنی نبودن) سجده کرده باشد، ندارد.

توضیح اینکه: روایات کتب یاد شده بر سه دسته اند: 1) روایاتی که دلالت دارند آن حضرت از آغاز بعثت تا پایان عمر، همواره بر روزی خاک یا ریگ سجده می کردند. 2) روایاتی که دلالت دارند مسلمانان موقعی که ریگها داغ بودند، قبل از انجام سجده، به مدت کمی آنها را در دستان خود نگه می داشتند تا از

گرمای آن کاسته شود و سپس سجده می کردند. 3) و اینکه گاهی به خاطر داغ بودن ریگ، چیزی (مثل خمره که قطعه بسیار کوچکی از حصیر بافته شده از لیف خرما بود) بر روی آن انداخته و سجده می کردند.(این تقسیم بندی توسط علامه امینی در کتاب «سیرتنا و سنتنا» که به بررسی کتب غیر شیعه صورت گرفته درج گردیده.)

و البته معلوم است که اصلا آن زمان فرشها و زیلوهای امروزی در کار نبود تا ادعا شود آن حضرت بر فرش نیز سجده می کردند. (حال آنکه غیر شیعه بر فرش هم سجده می کنند!) بلی، آن حضرت همیشه بر خاک و ریگ سجده نمی کرده و گماه بر بوریا، خمره و ... نیز سجده می کردند که تمام اینها نیز از نظر شیعه پذیرفته شده است، زیرا اقلام فوق همان روئیدنی هائی هستند که قابلیت خوراک و پوشاک ندارند.

3- منش رفتاری شیعه در سجده بر مهر، نه از روست که بر مهر سجده کرده و آنرا همانند پروردگار شایان پرستش و قداست ببیند، بلکه چون استفاده از زمین پاک غیر غصبی فاقد گرما یا رطوبت همیشه و در همه جا ممکن نیست، و از سوئی انسان نیایشگر به نماز همیشه نیاز داشته و حتی در غیر موقع نماز نیز به سجده می پردازد (مثل سجده واجب قرآن که با شنیدن اش الزامی می گردد) از اینرو مقداری از خاک بهداشتی و جامع ویژگیهای صحت شرعی را در قالب مهر درآورده تا راحت تر باشند.

حالا چرا از بین آن همه اشیاء که سجده بر آن صحیح است، خاک و زمین انتخاب شده، می توان

آن رادر گرو چند علت دید:

1) پیامبر، صلی الله علیه و آله و سلم، هیچگاه بر غیر از زمین و خاک سجده نمی کرد (مگر در برخی مواقع که دسترسی آسان به زمین پاک ممکن نبود) از «عبدالله ابن مسعود» (صحابه بزرگ پیامبر) نقل شده «کان لا یسجد الا علی الارض» که او بر غیر زمین سجده نمی کرد.(مجمع الزوائد، 2/57 دار الکتاب العربی، بیروت)

البته شافعی (از پیشوایان و علمای غیر شیعه) نیز می گوید: «جای سجده پیشانی، زمین است و اگر پیشانی با زمین تماس نداشته باشد، سجده صحیح نیست»(شافعی، الأم 1/114، دار المعرفه، بیروت «و من لم یمس من جبهته الارض لم یجزه السجود»)