مذاهب صفحه 265

صفحه 265

با جمود و توقف بر بینش مخصوص یک زمان و یک دوره معین سازگار نیست. روی دیگر سکه جمود و تحجّر، تحقیر عقل و تأکید بر پایان پذیری، دیگر منابع اسلامی یعنی قرآن و روایات است. این در حالی است که اولیاء دین بر استعداد کاوش و تحقیق پایان ناپذیر منابع اسلامی اصرار دارند. جمود و رکود فکری به گونه دیگر نیز می تواند به تفکر شیعی آسیب رساند و آن همانا تمایلات و گرایش های کورکورانه به غرب گرایی است، عدم تحرّک اجتهاد در طی قرون به این تمایلات دامن زده است. امروز جهان اسلام بیش از هر وقت دیگر نیازمند به یک نهضت قانونگزاری است که با یک دید نو و وسیع و همه جانبه از عمق تعلیمات اسلامی برخاسته و بر استعمار فکری غرب پایان دهد. 3. پرهیز از تجددگرایی افراطی: تجددگرایی افراطی یعنی آراستن اسلام به آنچه از اسلام نیست و پیراستن اسلام از آنچه از آن است تا آن به رنگ زمان درآید و این آفاتی بس بزرگ است.

بدیهی است مشکلات نو جامعه بشری راه حل نو می طلبد. ضرورت وجود مجتهد و رجوع به مجتهد زنده همین است اما در این راه نباید طریق افراط را پیمود و سخاتمندانه از اسلام مایه گذاشت و سلیقه و روح زمان را معیار اسلام قرار داد مثل اینکه مَهْر نباید باشد چون زمان نمی پسندد و همین طور حجاب.

4. پرهیز از عوامزدگی: اجتهاد پویا و بالنده که بر آن پا می فشاریم نقطه اعتدال است. طرف افراط آن تجددگرایی افراطی و طرف تفریط آن از یک جهت جمود و تحجّر است که پیش از این به آن پرداختیم و

از یک جهت عوامزدگی است. عامه مردم میل دارند اشیاء و امور را از خود دور نگاه دارند و آنها را در فضایی تاریک و مبهم ببینند در چنین صورتی است که حول آن موضوع به خیالپردازی و توهم می پردازند چرا که خیال همیشه شیرین است. این حقیقت است که گاهی تلخ است و حقیقت را باید بر اساس عقل که تابع منطق و قانون است درک کرد و البته آنچه مایه بقاء یک تفکر است کشف حقایق است نه اشتغال

به موهومات. اجتهاد را کسوتی خاص نیست اما در طول تاریخ روحانیت متکفّل این امر بوده است و از آنجا که هر جامعه و قشری آفتی دارد آفت روحانیت و آنچه او را فلج کرده و از پا در آورده «عوامزدگی» است. این آفت روحانیت را از ایفای نقش پیشرو و قافله سالار باز می دارد زیرا خاصیت عوام نگاه به گذشته و خو گرفتن با آن است. عوام هر تازه ای را بدعت یا متابعت هوا و هوس انگاشته و همیشه

طرفدار وضع موجود است. آفت عوامزدگی روحانیت را وادار می کند تا در مسائل اجتماعی سطحی بیندیشد یا نسبت به این مسائل به گونه ای اظهار نظر کند که علامت عقب ماندگی اسلام قلمداد شده، وسایل هجوم به اسلام را برای دشمنان فراهم سازد. 5. توجه به غرایز انسان: خالق هستی در وجود انسان غرایزی را نهاده است تا آن را به سوی هدفی که در متن خلقت لحاظ شده، رهنمون سازد. بدیهی است که با این غرایز نباید معارضه کرد البته اصلاح، تعدیل و تدبیر غرایز مطلب دیگری است و نجارهای

اجتماعی و واجبات و محرّمات در این

راستا مطرح می شود. غرایزی چون حقیقت جویی، دانش طلبی، تولید مثل، طلب مال، احترام و... در نوع انسان وجود دارد. مبارزه با این غرایز برای همیشه نه امکان دارد و نه مطلوب است خاصه اگر این مبارزه با نام دین صورت گیرد. رسالت دین محو غرایز نیست؛ تعدیل و تدبیر

آنها است. قهرا اگر با نام دفاع از دین و تفکر دینی به معارضه با غرایز برویم در این معارضه این تفکر دینی است که در نهایت محکوم به شکست است. بقاء نوع بشر در گرو ارضاء متعادل و مدبرانه غرایز انسانی است، قهرا ماندگاری یک تفکر نیز در گرو ارضاء متعادل غرایز است.

6. نارسایی مفاهیم دینی، اجتماعی و سیاسی: یک تفکر از عناصر و مفاهیمی تشکیل شده است. تفکر دینی ممکن است از ناحیه عناصر و مفاهیم مطرح در درون خود دین ضربه بخورد. مفاهیمی چون تقوا، توکل، زهد، صبر، تقیه و... از عناصر و مفاهیم دینی هستند. اگر این عناصر به گونه ای مسخ شده و وارونه تفسیر و تبلیغ شود طبق فرموده امیرالمؤمنین(ع) جامه دین را وارونه به تن کرده ایم؛H{لبس الاسلام لبس الفرو مقلوبا}H؛ M{و اسلام در دست اینها به پوستینی ماند که وارونه به تن شود.}M در چنین صورتی دین که مردمان از جانب خدا و رسول به آن دعوت می شوند تا مایه ی حیات و زندگی آنان باشد A{یا ایها الذین آمنوا استجیبوا لله و للرسول اذا دعاکم لما یحییکم}A مایه سستی و رخوت و نیستی فرد و جامعه خواهد شد. گاه ممکن است یک مفهوم سیاسی و اجتماعی نو و بدیعی برای متفکران دینی مطرح شود، چه بسا این مفهوم در آن سوی مرزهای

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه