مذاهب صفحه 394

صفحه 394

1- از طرفی کتاب آسمانی را بسیار گسترده ومفصل .یعنی تبدیل به ده ها جلد کتاب می کند.

2- هر بخشی از آن مجلدات مربوط به حوزه خاصی از مسائل شده و جنبه تخصصی پیدا می کند.

3- زبان کتاب آسمانی دیگر زبان توده ها نخواهد بود بلکه در هر فنی زبان ویژه آن رشته را خواهد داشت.

نتیجه این امور آن است که متون دینی جاذبه عمومی خود را از دست خواهد داد و دیگر قدرت دعوت و کششفراگیری توده ای نخواهد داشت. بلکه در ردیف کتاب های فلاسفه و نوابغ برجسته ای چون ارسطوافلاطونفارابی بوعلی و... قرار خواهد گرفت که جایگاه آن به جای خانه های مردم فقط کتابخانه های دانشمندان و میزان تأثیر وسازندگی اجتماعی اش نیز در حد تاثیر فلاسفه و نوابغ خواهد بود به علاوه چنین طرحی مستلزم بسته شدن راه اجتهاداست وهمواره ایجاب می کند که در پی رخ دادن حوادث نو پیامبری جدید برانگیخته شود و یافتن پاسخ و حکممسائل هر عصر انگیزش و بعثت جدیدی را می طلبد و بر مساله خاتمیت خط بطلان می کشد. زیرا بیان تفصیلی مسائلعصرهای آتی برای طالبان فعلی نه تنها جذاب نیست بلکه موجب وازدگی و چه بسا استهزا و نهایتا اعراض از کتابآسمانی است.

4) کاوش های جامعه شناختی نشان می دهد که افراد و جوامع مخاطب وحی الهی از نظر انگیزه های دین گرایانه ومیزان و حدود و کیفیت تأثیر پذیری در

برابر وحی و حاملان آن (انبیای الهی) بسیار متفاوت بوده اند. از طرف دیگرحکمت الهی ایجاب می کند پیام خود را درقالب و شکلی ابلاغ نماید که بیشترین و فراگیرترین جاذبه را داشته و درعین حال چیزی از حقایق نیز فرو نماند. بنابراین دو اصل در هم می آمیزند و آن دو نقش مهمی در چگونگی تفهیم وابلاغ پیام دارند: اصل «فراگیری و جاذبیت»: به عبارت دیگر دین تنها برای انسان های محدود صددرصد خالص که هرچه و با هر زبان به آنان سخن گفته شود می پذیرند نیامده است هر چند هدف اساسی آن سوق دادن انسان ها به آنسمت است . لیکن در این مسیر توده های عظیمی هستند که تنها در قالب های خاصی می توان آنها را جذب و هدایتکرد و چون دین برای همه آنهاست پس باید به گونه ای سخن بگوید که بسادگی آنان را فراری ندهد. بلکه دارای حداعلای امکان جذب و دافعه ای در حد ضرورت باشد. اصل «جامعیت»: به حکم این اصل دین نباید هیچ یک ازنیازهای دینی طالبان خود را بدون پاسخ گذارد. رعایت این دو اصل تنها زمانی ممکن است که دین در عین جامعیتبرخی از مسائل را صریح و بی پرده و برخی را با کنایه و دو پهلو گاه با قاطعیت و گاه با نرمی بیان کند. از طرفی هم بازبان توده ها سخن راند و هم بار فکری و عظیم و دقایق عقلی عظیمی برای اندیشمندان و خردورزان و لطائف عرفانیشریفی برای ارباب بصیرت داشته باشد و تیپ شناسی اجتماعی دقیقی را رعایت نماید. راز وجود آیات محکم ومتشابه در قرآن مجید نیز همین است.

ب) ویژگی ها و شرایط خاص محیط نزول

قرآن: جامعه ای که قرآن در آن نازل شد و کسانی که به این دین مبینگرویدند از نظر بینش و علایق و انگیزه های دینی و غیر دینی بسیار متفاوت بودند. یکی از اشتباهات بزرگ آن است کهفکر کنیم جوامع دینی و نیز جامعه اسلامی تنها و تنها متأثر از دین بوده و در تمام مسائل محرک اصلی آنان دین و تعالیمدینی بوده است. برعکس حتما پس از گسترش اسلام بسیاری از توده ها و حتی شخصیت های نام آور مسلمان واصحاب رسول خدا(ص) چنان متأثر از سخن جاهلی تعصبات ناروا و اهداف شخصی و خود محورانه بودند که درعین اظهار مسلمانی به راحتی در برابر پیامبر(ص) و احکام الهی مغایر خواست های خود مخالفت و سرسختی نشانمی دادند و از این جا روشن می شودکه وجود و عدم اینگونه مسائل در قرآن مجید چندان کارساز نیست به عنوان مثالقرآن با صراحت تمام نسبت به پیامبر می فرماید: «و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی. و او (پیامبر) بر اساسهوا سخن نمی گوید بلکه گفتاراو چیزی جز وحی و فرستاده نیست». در حالی که چون پیامبر (ص) درخواست قلم وکاغذی نمود تا مساله ولایت امیرالموءمنین را ثبت نمایند و سندی مکتوب گذارند در خانه خود و نزد نزدیک ترینعزیزان با مخالفت جدی برخی اصحاب مواجه شده و او فریاد زد «ان الرجل لیهجر» تا آن که پیامبر منصرف شدند و ازثبت آن خودداری فرمودند. این انصراف پیامبر (ص) نشان می دهد چنان جوی وجود داشته که اگر پیامبر نسبت به آنمساله پافشاری می ورزیدند خطر انکار اصل رسالت و بازگرداندن بخش عظیمی از جامعه از اصل اسلام وجود داشت.قرآن مجید نیز

با توجه به همین مسائل شیوه خاص خود را در تبیین این گونه حقایق پیموده است؛ زیرا اگر همواره باصراحت و بی پرده بر آن پای می فشرد خطر انکار اصل قرآن و حجیت آن و یا دستبرد زدن و تحریف آن وجود داشت.ممکن است گفته شود که خداوند خود وعده صیانت قرآن را داده است. گوییم: بلی ولی خداوند هر کاری را از طریقاسباب و علل خاص خود انجام می دهد و یکی از راه های مصون داشتن قرآن به کاربردن همین شیوه است .یعنیشیوه ای که لااقل از درون و متن جامعه اسلامی انگیزه تحریف آن را بخشکاند و از بین ببرد وگرنه قرآن نیز گرفتارمسائلی چون دیگر کتاب های آسمانی می شد. در عین حال آیات زیادی از قرآن در شان اهل بیت سخن رانده است وپیامبر(ص ) نیز کرارا و صراحتا مطالب خود را بیان فرموده اند به گونه ای که هیچ تردیدی برای حق جویان و خرد ورزانباقی نمی گذارد.

برای آگاهی بیشتر ر.ک:

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه