کتابخانه بالقرآن

مذاهب صفحه 457

صفحه 457

انسان موجودی اجتماعی است که همواره در زندگی خویش برای رسیدن به هدف با مشکلات بسیاری روبرو است و چه بسا در این طریق خطراتی نیز او را تهدید کند. بر همین اساس همواره حفظ جان همراه با التزام و باور به اعتقادات مورد پذیرش بشر بویژه در جوامعی که دستگاه حاکم با عقاید مورد پذیرش فرد عناد و دشمنی دارند اصلی مسلم و معقول بوده است.

این اصل درباره مسلمانان نیز جاری است، زیرا آنان همواره از ناحیه مشرکان که دین واعتقادات دینی را سد راه اهداف و مطامع خود می دیده اند و نیز حکام جور که اسلام واقعی را در تعارض با خود می دانسته اند مورد تهاجم بوده اند. بر همین اساس تقیه عبارت است از کتمان عقیده باطنی برای حفظ جان و سلامت شخصی بدون عدول از عقاید و باورهای دینی.

مرحوم شیخ مفید از اعیان و بزرگان شیعه درباره تقیه چنین می گوید:

«التقیه ستر الاعتقاد و مکاتمه المخالفین و ترک مظاهرتهم بما یعقب ضرراً فی الدین و الدنیا»{1} تقیه مستور داشتن اعتقاد باطنی و کتمان آن در برابر مخالفان است به جهت ترس و اجتناب از زیانهای دنیوی و دینی.

با توجه به معنای تقیه به روشنی می توان دریافت که تقیه شیوه ای است برای اجتناب از انفاق بدون برداشتن اعتقادات. نفاق عبارت است از: اظهار ایمان و کتمان کفر در حالی که تقیه کتمان عقیده برای حفظ جان و این اصلی است که همواره مورد پذیرش و عمل عقلا بوده و می باشد.

مسأله تقیه افزون بر پشتوانه عقلی، دارای مبنای قرآنی است و در آیات

بسیاری عمل به تقیه مطرح شده وتقیه به عنوان راهی عقلایی و پسندیده مورد پذیرش قرار گرفته است که به چند نمونه از آن اشاره می شود:

1 - (من کفر باللَّه من بعده ایمانه الا من اُکره و قلبه مطمئن بالایمان ولکن من شرح بالکفر صدراً فعلیهم غضب من اللَّه و لهم عذاب عظیم){2}

کسانی که بعد از ایمان کافر شوند - جز آنها که تحت فشار واقع شده اند در حالی که قلبشان آرام و با ایمان است - آری، آنها که سینه خود را برای پذیرش کفر گشوده اند، غضب خدا بر آنهاست و عذاب عظیمی در انتظارشان می باشد. مفسران شیعه و سنی در شأن نزول این آیه نوشته اند که این آیه شریفه درباره گروهی از مسلمانان صدر اسلام نازل گردیده که از سوی کفار مجبور به اظهار کفر و شرک بودند از جمله عمار یاسر، سمیه، صهیب، و بلال که در این ماجرا یاسر و سمیه به سختی مقاومت نموده و اظهار شرک و اقرار به کفر را جایز ندانستند و سرانجام در زیر شکنجه های طاقت فرسا به فیض شهادت نایل شدند، ولی عمار جوان آنچه را که مشرکان از او خواسته بودند بر زبان آورد در حالی که قلب او مالامال از محبت و دوستی به پیامبر(ص) و ایمان به آن حضرت و خداوند سبحان بود. هنگامی که خبر اظهار کفر عمار به گوش مسلمانان رسید، عده ای او را محکوم به کفر کردند و گفتند عمار دست از شریعت اسلام برداشته است.

ولی پیامبر(ص) فرمود: «نه، چنین نیست. عمار از سر تا پا مالامال از ایمان است و ایمان با گوشت و پوست او آمیخته است»{3}.