کتابخانه بالقرآن

مذاهب صفحه 534

صفحه 534

1. در لغت؛

راغب اصفهانی، می گوید: صاحب، همان ملازم است؛ چه این ملازمت و همراهی فیزیکی و بدنی باشد چه با تلاش و همت کسی را همراهی کند؛ لکن در بیش تر موارد، معنای اصلی مصاحبت، همان ملازمت و همراهی فیزکی و جسمی است. فرق مصاحبت و ملازمت با یک جا بودن در این است که مصاحبت همراهی بیش تری را می رساند.{1}

پس معنای لغوی صاحب و اصحاب و صحابی چیزی فراتر از دیدن و با هم بودن کوتاه مدت و غیر مؤثر است؛ چنان که صحابه و اصحاب به معنای یاران، همنشینان و فرمانبرداران نیز آمده است.{2}

2. در قرآن؛

قرآن مجید که به زبان عربیِ، کاملاً فصیح نازل شده، بهترین مرجع برای شناخت دقیق معانی الفاظ است. کلمات تُصاحبنی، صاحِبُهما، صاحبه، اصحاب و...، مجموعاً حدود 97 بار در قرآن کریم آمده اند. از کاربرد این موارد، سه نکته به دست می آید:

الف) این کلمه در قرآن کریم، معانی لغوی را در برمی گیرد؛ یعنی قرآن برای کلمه اصحاب و مصاحبت، مفهوم جدیدی در مقابل لغت وضع نکرده است/

ب) وصف اصحاب و مصاحب بودن، وصف تمجیدی نیست و اثبات امتیاز نمی کند؛ بلکه گاهی در مواردی به کار رفته که موجب مذمت و سرزنش شده است، مانند:

(فان الذین ظلموا ذنوباً مثل ذنوب اصحابهم);{3} و برای کسانی که ستم کرده اند سهم بزرگی از عذاب است همانند سهم یارانشان.

(لا یستوی اصحاب النار و اصحاب الجنْ);{4} یاران بهشت با یاران جهنم یکسان نیستند/

ج) کلمه اصحاب فقط به مصاحبت و همراهی انسان با انسان منحصر نمی شود؛ بلکه مطلق همراهی را می رساند، مانند: (الم تر کیف فعل رب باصحاب الفیل);{5} آیا ندیدی خداوندت با صاحبان فیل چه