کتابخانه بالقرآن

مذاهب صفحه 545

صفحه 545

ای مؤمنان، شما را چه شده است وقتی که به شما گفته می شود در راه خدا - برای شرکت در جنگ - کوچ کنید به زمین دل بسته اید؟ آیا به زندگی دینی به جای آخرت خوشنود شده اید؟ متاع زندگی دنیا در مقایسه با آخرت جز اندک نیست. اگر شما کوچ نکنید - خداوند - شما را به عذاب دردناکی معذب می سازد و شما افراد دیگری را می آورد و به او زیانی وارد نمی سازید و خدا بر هر چیز قادر و توانا است{1}/

پیش از پاسخ به پرسش، معنای صحابه را ذکر می کنیم/

صحابه: صحب، یصحب، صحبْ، صحابْ: ای لازمه و رافقه و عاشره؛ صحابه به معنای ملازم و رفیقمعاشر آمده است. صحابْ یعنی اصحاب و یاران پیامبر مسلمین(ص) که او را دیده اند و زمانی دراز با او زیسته اند{2}/

بنابر قول اهل لغت، صحابه به یاران پیامبر گرامی اسلام که آن حضرت را درک کرده و با آن حضرت زندگی کرده اند اطلاق می شود؛ البته تعاریف دیگری را غیر اهل لغت گفته اند از جمله ابن حجر عسقلانی می گوید: «الصحابی من لقی النبی مومناً به و مات علی الاسلام فیدخل فی من لقیه من طاعت مجالسته له او قصرت و من روی عنه اولم یرو و من غزا معه اولم یغز، و من

زواه رویْ ولو لم بجالسه و من لم یره لعارض کالعمی»{3}، صحابی کسی است که با وصف ایمان پیامبر ملاقات کرده و مسلمان از دنیا رفته باشد؛ جه مجالست او با پیامبر طولانی باشد یا خیر، از آن حضرت روایتی نقل کرده باشد یا خیر؛ در غزوه ای با پیامبر شرت جسته باشد یا خیر، با آن حضرت مجالست کرده باشد و یا نه، آن بزرگوار را دیده باشد یا یا پیامبر را به خاطر عوارضی مثل کوری ندیده باشد. بنابراین، تمام کسانی که در زمان حیات رسول اکرم(ص) ایمان آورده اند و از اسلام خود برنگشته اند صحابه اطلاق می شود. وی در ادامه می گوید: «و انه لم یبق بمکْ ولاالطائف احد فی سنْ عشر الاسلام و شهد مع النبی حجْ الوداع و انه لم یبق فی الاوس و الخزرج احد فی آخر عهد النبی الادخل فی الاسلام و ما مات النبی و واحد منهم یظهر الکفر»{4}؛ و در مکه و طائف کسی در سال دهم هجری نمانده بود مگر این که اسلام آورده و با پیامبر در حج وداع حاضر بود و همچنین هیچ کس از دو طایفه بزرگ اوس و خزرج نبود مگر این که داخل اسلام شده و هیچ کدام از اینها در زمان حیات پیامبر اظهار کفر نکرده اند. بنابراین، همه آنان جز صحابه حضرت رسول(ص) به شمار می آیند/

پرسش این است که آیا همه صحابه افراد خوبی بوده اند یا خیر؟ آیا همه کسانی که مدتی طولانی در کنار پیامبر(ص) زندگی کرده و در جنگها با آن حضرت همراه بوده اند یا در آخر عمر اسلام آورده و پیامبر(ص) را مدت طولانی درک نکرده اند یا در جنگها

شرکت نکرده اند همه آنان افرادی عادل و قابل اعتماد هستند؟ آنان آیا به هر حدیثی که آنان نقل کرده اند می توان اعتماد کرد؟ در این زمینه دو قول مهم وجود دارد:

1. نظریه اهل سنّت؛

2. نظریه شیعه/

اهل سنّت همه کسانی را که در زمان حضرت رسول اکرم(ص) می زیستند و آن حضرت را زیارت کرده اند، عادل می دانند، به شرط آن که در زمان حیات رسول اکرم(ص) از دین خود برنگشته و اظهار کفر نکرده باشند. با این وصف، قول آنان حجت است و هر چه نقل کنند مورد قبول است و وقتی که حدیثی یا نقل از صحابه باشد، بحث کردن از عدالت صحابه برای آنان معنا ندارد، کما این که ذهبی در میزان الاعتدال می گوید: «فانی اسقطهم لجلالْ الصحابْ ولا اذکرهم فی هذا المصنف فان الضعف انما جز من جهْ الرواْ الیهم»{5}؛ نام صحابه را به خاطر عظمتی که دارند نمی آورم و اگر در حدیثی مروی از آنان ضعف است، ضعف تنها از ناحیه کسانی است که از آنان روایت نقل کرده اند/