کتابخانه بالقرآن

مذاهب صفحه 813

صفحه 813

بدیهی است که چون معارف، مبانی و احکام مذهب جعفری با توجه به قرآن و سنت پیامبر و قول و فعل و تقریر اهل بیت و احکام قابل قبول عقلی و اجماع علماست، و باب اجتهاد را در استنباط باز می داند، و محدودیت هایی را که اهل سنت در درک و فهم احکام دارند، ندارد و از پویایی صحیح تر و معقول تری نسبت به مذاهب اهل تسنن برخوردار است.

به همین سبب در حال حاضر بهترین مذهب برای پذیرش، مذهب جعفری است.{2}

مسلک اخباری گری

یکی از انحرافاتی که در سده های اخیر به وجود آمد، رشد و توسعه عقیده ای بود که باب اجتهاد را مانند اهل سنت بسته می دانست. و لذا از این مقطع یعنی از قرن یازده هجری به بعد طایفه شیعه اثنی عشری به دو گروه اخباریان و اصولیان (یا مجتهدان) تقسیم شدند. مؤسس مسلک اخباری گری یعنی ملا محمد امین استرآبادی (م 1033 ق) نخستین کسی بود که باب ملامت مجتهدان و اصولیان شیعه را بگشود. وی می گفت اجتهاد علمای شیعه بر طبق مبنای قدما نیست؛ چون قرآن دارای ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه است و استخراج احکام دین از آن دشوار می باشد، باید به اخبار ائمه رجوع کرد و بنابراین، اجتهاد باطل است. زیرا مجتهد باید به ظن خود عمل کند و ظن ما را از حق بی نیاز نمی کند.

اخباری ها هر چه از ائمه(علیهم السلام) نقل می شود، بدون تدبر و تعمق شایسته و در خور، بدان عمل کرده و آن را دلیل قطعی می دانند. آنان ظواهر قرآن را حجت نمی دانند؛ زیرا معتقدند که چون قرآن دارای مطلقات و عمومات است و بسیاری از آنها تخصیص و تقیید شده، مجمل و نامفهوم گشته و نمی تواند حجت باشد. نیز می گویند چون قرآن مشتمل بر مضامین عالی است، فهمیدن آن برای همه میسر نیست؛ بلکه منحصر به راسخان در علم و علمای تأویل است و نمی توان الفاظش را بر معنای ظاهری آنها حمل کرد و آنها را حجت دانست.

اما اصولیان و مجتهدان بهانه های اخباریان را نپذیرفته، ظواهر قرآن را در کنار سنت پیامبر(ص) و اهل بیت(علیهم السلام)

و عقل و اجماع، حجت و راه رسیدن به احکام الهی را از این طریق چهارگانه می دانند و معتقدند که اجتهاد از صدر اسلام رایج و شایع بوده و چیزی نیست که آنان ایجاد کرده باشند.

ذکر این نکته لازم است که مسلک اخباری گری چندان در اثر تلاش های خستگی ناپذیر مجدد بزرگ «آیت الله وحید بهبهانی» در مسیر احیا و گسترش علم اصول، سرانجام مسلک اخباری گری رو به زوال گذاشت؛ به طوری که امروزه شمار پیروان این مسلک، بسیار ناچیز و غیر قابل اعتنا است.

[1].ر.ک: مناظرات امام فخر رازی، ترجمه و تحقیق یوسف خضایی، ص 188/

[2].ر.ک: تاریخ شیعه و فرقه های اسلام تا قرن چهارم، محمدجواد مشکور، ص 106 - 105/