کتابخانه بالقرآن

مذاهب صفحه 914

صفحه 914

هنوز نام آنها مخفی است در بازگشت از جنگ تبوک قصد جان پیامبر را داشتند;{2} اما خداوند آنان را رسوا کرد و پیامبر نام آنان را به حذیفه بن الیمان فرمود و در زمان خلیفه دوم، هنگامی که شخصی فوت می کرد، در صورتی خلیفه بر جنازه او حاضر می شد که حذیفه حاضر شده باشد;{3} زیرا تنها او بود که نام آن دوازده نفر را می دانست.{4}

سکوت حضرت علی(ع) همانند سکوت پیامبر است که گاهی پیامبر نیز برای مصلحت یا رفع فتنه سکوت می نمود؛ مانند جریان طلب نمودن کاغذ و قلم در واپسین روزهای حیات حضرت رسول(ص) که بعضی از حاضران گفتند: «اًِّنَّ رسول الله(ص) یَهْجر»;{5} یا به قولی: «قَدْ غَلَبَ عَلَیْهِ الْوَجَعُ»;{6} یعنی پیامبر هذیان می گوید؛ یا درد بر او غالب شده و بیهوده حرف می زند، حضرت دستور فرمودند همه از خانه بیرون بروند و از نوشتن صرف نظر کردند و سکوت کردند.

امیر مؤمنان علی بن ابی طالب(ع) نیز به خاطر مصالح و رفع فتنه و جلوگیری از نابود شدن اسلام سکوت کردند. قال ابو طفیل: «کُنْتُ عَلَی الْبابِ یَوْمَ الشُّوْری فَارْتَفَعَتِ الاْ َصْواتُ بَیْنَهُمْ فَسَمِعْتُ عَلیّاً یَقُولُ: بایَعَ النّاسُ اَبابَکْرَ وَ اَنَا وَ الله اَوْلی بِالاْ َمْرِ وَ اَحَقُّ بِهِ مِنْهُ فَسَمِعْتُ وَ اَطعْتُ، مَخافََْ اَنْ یَرْجِعَ النّاسُ کُفّاراً یَضْرِبُ بَعْضُهُمْ رِقابَ بَعْضٍ بِالسَّیْفِ ثُمَّ بایَعَ اَبُوبَکْرُ لِعُمَرٍ وَ اَنَا وَ الله اَحَقُ بِهِ مِنْهُ فَسَمِعْتُ وَ اَطَعْتُ مَخافََْ اَنْ یَرْجِعَ النَّاسُ کُفّاراً ثُمَّ اَنْتُمْ تُریدُونَ اَنْ تُبایِعُوا لِعُثْمانَ اِذاً وَ الله لا اَسْمَعُ وَ لا اُطیعُ»;{7} ابو طفیل گوید: در روز شورا من در کنار آن خانه - محل شورای شش نفره - بودم که سر و

صدا از اندرون بلند شد و با هم بحث می کردند. شنیدم که امام علی می فرمود: زمانی مردم با ابوبکر بیعت کردند به خدا قسم که من از او سزاوارتر بودم و حق با من بود؛ اما در عین حال اطاعت کردم؛ که مبادا مردم کافر شوند و گردن یکدیگر را با شمشیر بزنند، سپس ابوبکر برای عمر بیعت گرفت در حالی که به خدا قسم من سزاوارتر بودم؛ ولی باز هم اطاعت کردم که مبادا مردم کافر شوند و امروز شما می خواهید با عثمان بیعت کنند، من رضایت نمی دهم و اطاعت نمی کنم.

در نهج البلاغه نیز می خوانیم که آن حضرت فرمود:

«من ردای خلافت را رها ساختم، و دامن خود را از آن درپیچیدم - و کنار رفتم -، در حالی که در این اندیشه فرو رفته بودم که آیا با دست تنها - بدون یاور - بپا خیزم - و حق خود و مردم را بگیرم - و یا در این محیط پر خفقان و ظلمتی که پدید آورده اند، صبر کنم؟ محیطی که پیران را فرسوده، جوانان را پیر و مردان با ایمان را تا واپسین دم زندگی به رنج وا می دارد. - عاقبت - دیدم بردباری و صبر، به عقل و خرد، نزدیک تر است، لذا شکیبایی ورزیدم، ولی به کسی می ماندم که خار در چشم و استخوان در گلو دارد، با چشم خود می دیدم میراثم را به غارت می برند».{8} امام(ع) به صبر خود در برابر انحراف خلافت اسلامی از مسیر اصل خود به منظور حفظ اساس اسلام در موارد دیگر نیز اشاره نموده است، از آن جمله در آغاز خلافت عثمان که رأی شورا به نفع

عثمان تمام شد و قدرت به دست وی افتاد، امام رو به دیگر اعضای شورا کرده و فرمود: «خوب می دانید که من از همه کس به خلافت شایسته ترم، به خدا سوگند تا هنگامی که اوضاع مسلمین روبراه باشد و در هم نریزد، و به غیر از من به دیگری ستم نشود، همچنان مدارا خواهم کرد».{9} بنابراین حضرت علی(ع) در برابر خلافت خلفا قیام نکرد، تا زحمت های 23 ساله پیامبر و خون شهدایی چون حمزه، جعفر طیار و... به هدر نرود. ایشان از خلافت خود جهت حفظ اسلام صرف نظر کردند تا اصل اسلام باقی بماند/

[1].سیرْ النبویه، ابن هشام، ج 3، ص 517، الاصابه، ج 2، ص 205، ترجمه الضحاک/

[2].احمد بن حنبل، ج 45، ص 45/

[3].احیأالعلوم، غزالی، ج 1، ص 69، باب السادس فی آفات العلم؛ الاستیعاب، ج 1، ص 277، ترجمه حذیفه/