گوهر وزین صفحه 38

اعضا و جوارح انسان در روز حساب و سنجش (قیامت) به سخن آمده بر اعمال ارتکابی صاحبش گواهی می‌دهند خداوند سبحان فرموده: «اَلْیَوْمَ نَخْتِمُ عَلی اَفْواهِهِمْ و تُکَلُِّمنا اَیدیهِمْ و تَشْهَدُ اَرْجُلُهمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ.»؛(184)

«امروز بر دهان آنان، مهر می‌زنیم و دست و پاهایشان را به سخن در می‌آوریم که بر کارهای آنان گواهی می‌دهند».

و جای دیگر فرمود: «شَهِدَ عَلَیْهِمْ سَمْعُهُم و اَبْصارُهُمْ و جُلودُهُمْ بِما کانُوایَعْمَلُونَ».(185) «یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ اَلْسِنَتُهُم و اَیْدیهِم و اَرْجُلُهُمْ بِما کانُوا یَعْمَلُونَ»؛(186) «در آن روز زبان‌ها و دست‌ها و پاهایشان بر ضد آنها به اعمالی که مرتکب می‌شدند گواهی می‌دهد».

تقسیم نامه اعمال

معنای تطایر کتب (پریدن نامه‌های اعمال) این است. بعد از آن که خداوند سبحان در رستاخیز از حساب خلایق فارغ شد، نامه‌هایی در هوا پراکنده می‌شود(187) که هریک از آن‌ها در اختیار صاحب آن قرار می‌گیرد. و محتوای آن نامه‌ها کرده‌های صاحب نامه است چه خوب و چه بد، چه زشت و چه زیبا، چه ریز و یا درشت و به او فرمان می‌دهد که: «اِقْرَاْ کتابَکَ کَفی بِنَفْسِکَ اْلیَومَ‌عَلَیْکَ حَسیباً»؛(188) «نامه اعمال خود را بخوان، امروز کافی است که خود محاسب خویشتن باشی».

«فَاَمّا مَن اُوتِی کِتابَهُ بِیَمیِنِه. فَسَوفَ یُحاسَبُ حِساباً یَسیراً. وَ یَنْقَلِبُ اِلی اَهْلِهِ مَسروراً. وَ اَمّا مَن اُوتِیَ کِتابَهُ وِراءَ ظَهْرِهِ. فَسَوْفَ یَدْعُوا ثُبُورا وَ یَصْلی سَعیراً»؛(189) «اما هر که نامه‌اش را به دست راستش دادند پس به زودی به حساب او به سهولت و آسانی رسیدگی می‌شود و خشنود به سوی کسانش بر می‌گردد. و اما آن کس که نامه عملش از پشت سر به او داده شود پس به زودی بخواند هلاک را و در آید در آتش سوزان».

حساب قبر

معنای حساب قبر این است که پس از آن که مکلّف را در قبر گذاشتند فرشتگان نکیر و منکر سراغ انسان می‌آیند از مسایل اعتقادی مانند توحید و نبوت و امام‌شناسی و دینی که برگزیده از او سؤال می‌کنند، هر کس جوابش صحیح بود، در حیات برزخی خود از روح و ریحان بهره‌مند شده و در آخرت از نعمت‌های بهشت برخوردار می‌گردد. و آن که پاسخ صحیح ندارد در قبر خویش گرفتار عذاب و در رستاخیز به آتش دوزخ گرفتار می‌گردد.(190)

سؤال و حساب در قیامت

معنای حساب اخروی این است که خدای متعال پس از حشر و زنده کردن بندگان تمام حرکات و سکنات شان از کلی و جزئی، اعتقادی و عملی آنان را در این دنیا مورد حسابرسی و بازخواست [دقیق و عادلانه] قرار می‌دهد.(191)