شرح خطبهی توحیدیه صفحه 37

بنابر اول، معني اين فقره آن است كه خدا، ظاهر و هويدا است، نه به آن كه حسي مباشر آن شده باشد و به حسي در آمده باشد؛ بلكه به آيات و آثار و علامات، هويدا گرديده است.

و بنا بر ثاني، مراد آن است كه غالب و مسلط است بر خلق به قدرت و استيلا، نه به آنكه مباشر جسمي باشد، و بر بالاي اجسام بر آمده باشد. [122].

متجلي لا باستهلال رؤيه

متجلي [123] لا باستهلال رؤيه.

تجلي، به معني جلوه كردن و ظاهر گرديدن است، يعني جلوه كرده است براي خلق، نه به آن كه - به روش ماده - او را به چشم [124] ديده باشند.

باطن لا بمزايله.

بدان كه «باطن» نيز، به دو وجه تفسير شده است:

اول: آنكه «پنهان» است از عقول، و عقل ها به كنه ذات و صفات او نمي‌رسند. پس معني اين فقره، آن خواهد بود كه پنهان است، نه به آن كه - به روش پنهان شدن مخلوق - از مكاني زايل شده باشد [125]، و در مكان ديگر غايب شده باشد.

دويم: آن كه «عالم» است به بواطن امور. پس مراد، آن است كه نه چنان است كه در بواطن اشياء داخل شده باشد، تا به آنها عالم گرديده باشد [126].

مبائن لا بمسافه.

جدا است از خلق، نه به آن كه ميان او و ايشان مسافتي بوده باشد؛ بلكه به سبب كمال او و نقص مخلوقات، مباين ايشان است، در ذات و صفات.