جانشینی حضرت محمد (صلی الله علیه و آله): پژوهشی پیرامون خلافت نخستین صفحه 73

عمر:امیر مؤمنان، شایسته سالاری اسلامی،

شورا و امپراتوری عربی

جایگاه ممتاز حاکمیت بر جامعه اسلامی که ابو بکر آن را به قریش اختصاص داده بود،هیچ مبنایی در قرآن نداشت.در یکی از نخستین سوره های مکی در خطاب به قریش(سورۀ قریش)از آنان خواسته شده که پروردگار کعبه را به شکرانه آن که«به هنگام گرسنگی طعامشان داد و از بیم در امانشان داشت»بپرستند.در بخش عمدۀ دوران رسالت حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله،اکثر قریشان مکّه سرسخت ترین دشمنان او بودند و قرآن بصراحت به کفّار و مشرکان می تاخت.خداوند در قرآن مهاجران را بسیار می ستاید و «رحمت خدا»(بقره218/)و«پاداش دنیوی و اخروی»را به آنان وعده می دهد (نحل41/).امّا منظور قرآن از مهاجران فقط مکّیان قرشی مهاجر نبودند،بلکه مردمان قبایل بدوی و دیگرانی که از سراسر شبه جزیره عربستان به پیامبر می پیوستند نیز در زمرۀ مهاجران جای می گرفتند.هر چند در قرآن از مهاجران بیش از انصار نام برده شده، امّا جایگاه آنان کاملا با انصار برابر است(انفال72/-74؛توبه100/ و 117)و در هیچ جا به آنان نسبت به انصار امتیازی داده نشده است.فقط به مهاجران فقیر سهمی از اموال [به غنیمت گرفته شده]داده شد،آن هم به این دلیل که از سرزمین و اموال خود رانده شده بودند نه به این سبب که نسبت به انصار امتیازی داشتند(حشر8/-9).امّا قرآن کسانی را که در گرویدن به اسلام سبقت جسته اند صراحتا از نظر ایمان برتر می داند.این اصل بیشتر به سود نخستین صحابه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از میان مکّیان قرشی است.مسلمانانی که