- پیشگفتار 1
- دیباچه 1
- تاریخچه قول به تجسیم 2
- اشاره 2
- اشاره 3
- دوره دوم: عصر صحابه 4
- دوره اول: عصر یهود 4
- اشاره 7
- دوره سوم: از زمان تابعین تا احمد بن حنبل 7
- 1. نعیم بن حماد (228 ه. ق) 8
- 6. نوح ابن ابی مریم (173 ه. ق) 9
- 3. وهب بن منبه (114 ه. ق) 9
- اشاره 9
- اشاره 9
- 5. حماد بن سلمه (167 ه. ق) 9
- 4. محمّد بن کرّام سجستانی (255 ه. ق) 9
- 2. مقاتل بن سلیمان (155 ه. ق) 9
- حشویه وقول به تجسیم 10
- دور چهارم: از عصر احمد بن حنبل تا ابن تیمیمه 13
- دوره پنجم: از عصر ابن تیمیه تا محمد بن عبدالوهاب 18
- دوره ششم: عصر محمد بن عبدالوهاب 20
- 1. شیخ محمّد ابوزهره 29
- دوره هفتم: عصر وهابیان معاصر 29
- تجسیم وهابیان از دیدگاه اهل سنت 29
- اشاره 29
- 2. ابن بطوطه 30
- 3. ابن الوردی 31
- 4. مصطفی بن عبدالله قسطنطنی حنفی معروف به حاجی خلیفه 31
- 5. دکتر عیسی بن مانع حمیری، معاصر، سلفی 32
- 6. ابوالفداء سعید عبداللطیف فوده 33
- 7. عبدالغنی حماده 34
- 8. شیخ سلامه قضاعی عزامی شافعی (م 1376 ه. ق) 35
- 9. نجم الدین محمّد امین کردی شافعی (م 1400 ه. ق) 36
- 10. تقیالدین ابوبکر بن محمّد حسینی حصنی شافعی (م 829 ه. ق) 38
- 11. قاضی سبکی 39
- 12. شیخ سلیم البشری 40
- 13. ابن حجر هیتمی مکّی شافعی 40
- 14. ابوالفدا 40
- تجسیم از منظر اسلامی 41
- قرآن ونفی جسمیت از خداوند 41
- آرای علمای شیعه در مسأله تجسیم 44
- اهل بیت 44
- ونفی جسمیت از خدا 44
- اتهام به بزرگان شیعه در قول به تجسیم 48
- تبرئه هشام بن حکم از قول به تجسیم 49
- اشاره 49
- مرحله اول: بررسی اصل نسبت 50
- مرحله دوم: بررسی کلام 54
- اشاره 54
- 1. قرینه لفظی 56
- 2. قرینه خارجی 56
- 3. اختلاف در معنای جسم 57
- 4. «جسم لا کالاجسام» عبارتی شایع 58
- بررسی روایات در مذمّت هشام 60
- دیدگاه علمای اهل سنت درباره تجسیم 61
- 1. دیدگاه محمد بن علوی مالکی درباره تجسیم 61
- 2. دیدگاه بدرالدین بن جماعه درباره تجسیم 64
- 2. خوف از افتادن در تعطیل 66
- 3. تأثّر از فرهنگ یهود 66
- عوامل پیدایش نظریه تجسیم 66
- 1. میل عوام به تجسیم 66
- نفوذ اسرائیلیات در منابع حدیثی 69
- اشاره 69
- واژه اسرائیلیات 69
- معرفی یهودیان توسط قرآن 70
- 1. تلاش یهود برای تحریف کلام الهی 70
- اشاره 70
- 2. کینهتوزی ودشمنی یهود 71
- 3. ارتداد مسلمانان، خواست یهود 72
- نهی از فراگیری از یهود 73
- 4. دور شدن از اهل کتاب 73
- 6. با وجود قرآن نیازی به غیر نیست 73
- 5. از اهل کتاب نپرسید 73
- ممنوعیت نگارش حدیث 75
- عنایت خلیفه دوم به تعلیمات تورات 75
- تأثیر افکار کعب الاحبار 79
- تأثیرپذیری مسلمین از کعب الاحبار 83
- کعب الاحبار کیست؟ 85
- نقش کعب الاحبار در عصر عثمان 87
- کعب الاحبار وقول به تجسیم 89
- وهب بن منبه وتمیم الداری 90
- برخی از افکار نفوذی 91
- با فرهنگ اهل کتاب 92
- مقابله مدرسه اهل بیت 92
الاسماء الحسنی» تصریح دارد بر اینکه تنزیه خداوند از صفات مخلوقات واجسام، انسان را بر اقامه برهان بر ضدّ برخی از عقاید باطل کمک خواهد کرد. (1)
16. آیت الله خویی (1413 ه. ق)؛ در کتاب «الطهارة» تصریح به بطلان عقیده تجسیم نموده است. (2)
از این عبارات استفاده میشود که علمای شیعه، همگی بر تنزیه خداوند از جسم ولوازم آن اتفاق دارند.
و نیز با مراجعه به روایات پی به وجود احادیث بسیاری خواهیم برد که دلالت برعدم تجسیم دارد، وتنها علامه مجلسی در کتاب «بحارالانوار» 47 حدیث در این باره آورده است، واین خود دلالت دارد بر اینکه عدم تجسیم نزد شیعه اصلی مسلّم است.
اتهام به بزرگان شیعه در قول به تجسیم
از جمله اتهاماتی که به شیعه زده شده این است که آنان قائل به تجسیماند؛ یعنی معتقدند به اینکه برای خداوند جسمی است دارای ابعاد وحدود ... ودر این زمینه ادّعا میکنند، اوّل کسانی که قائل به جسمیت خداوند در بین شیعیان بوده، هشام بن حکم ویونس بن عبدالرحمان قمّی وبرخی دیگر از بزرگان شیعه در قرن دوم میباشند.
دکتر قفاری میگوید:
1- شرح الاسماء الحسنی، ج 1، ص 188.
2- التنقیح، ج 2، ص 77.