خدای مجسم وهابیان صفحه 51

سرزنش وتعقیب قرار گرفته بود. ولذا به احتمال قوی می‌توان روایاتی را که در مذمّت او رسیده یا دلالت بر انحراف او دارد، از جعل همین افراد دانست.

3. هشام بن حکم به اعتراف شیعه وسنّی، یکی از متکلمین امامیه ودریایی عمیق از معارف عقلی به حساب می‌آمد. شهرستانی می‌گوید: «هشام بن حکم کسی بود که در مباحث اصول، غور بسیار نموده بود و نمی‌توان مباحث ومناظرات او را با معتزله نادیده گرفت». (1) ذهبی نیز او را متکلّمی زبردست دانسته است.(2)

خصوصاً آنکه بزرگان شیعه به تبع از اهل بیت: او را بسیار تمجید نموده‌اند. آیا با وجود این تعبیرات می‌توان چنین تهمتی را به هشام نسبت داد؟ آیا مقام ومنزلت او شاهدی بر کذب این نسبت وافتراء به او نیست؟

4. از آنجا که بحث از خداوند وصفات ثبوتی وسلبی در آن عصر آسان نبوده وتازه در حوزه‌های اسلامی مطرح شده وذهن افراد به این مسائل نامأنوس بوده است، لذا طبیعی به نظر می‌رسد که گروهی کلام او را- بر فرض صحت انتساب- درست نفهمیده ولذا او را به تجسیم متهم کنند.

ممکن است که هشام گفته: «شی‌ء لا کالاشیاء» ولی مستمع خیال کرده که گفته: «جسم لا کالاجسام» یا آن را نقل به معنا کرده ویا