- پیشگفتار 1
- دیباچه 1
- تاریخچه قول به تجسیم 2
- اشاره 2
- اشاره 3
- دوره اول: عصر یهود 4
- دوره دوم: عصر صحابه 4
- اشاره 7
- دوره سوم: از زمان تابعین تا احمد بن حنبل 7
- 1. نعیم بن حماد (228 ه. ق) 8
- 6. نوح ابن ابی مریم (173 ه. ق) 9
- 3. وهب بن منبه (114 ه. ق) 9
- اشاره 9
- 4. محمّد بن کرّام سجستانی (255 ه. ق) 9
- 5. حماد بن سلمه (167 ه. ق) 9
- اشاره 9
- 2. مقاتل بن سلیمان (155 ه. ق) 9
- حشویه وقول به تجسیم 10
- دور چهارم: از عصر احمد بن حنبل تا ابن تیمیمه 13
- دوره پنجم: از عصر ابن تیمیه تا محمد بن عبدالوهاب 18
- دوره ششم: عصر محمد بن عبدالوهاب 20
- 1. شیخ محمّد ابوزهره 29
- دوره هفتم: عصر وهابیان معاصر 29
- اشاره 29
- تجسیم وهابیان از دیدگاه اهل سنت 29
- 2. ابن بطوطه 30
- 3. ابن الوردی 31
- 4. مصطفی بن عبدالله قسطنطنی حنفی معروف به حاجی خلیفه 31
- 5. دکتر عیسی بن مانع حمیری، معاصر، سلفی 32
- 6. ابوالفداء سعید عبداللطیف فوده 33
- 7. عبدالغنی حماده 34
- 8. شیخ سلامه قضاعی عزامی شافعی (م 1376 ه. ق) 35
- 9. نجم الدین محمّد امین کردی شافعی (م 1400 ه. ق) 36
- 10. تقیالدین ابوبکر بن محمّد حسینی حصنی شافعی (م 829 ه. ق) 38
- 11. قاضی سبکی 39
- 12. شیخ سلیم البشری 40
- 13. ابن حجر هیتمی مکّی شافعی 40
- 14. ابوالفدا 40
- تجسیم از منظر اسلامی 41
- قرآن ونفی جسمیت از خداوند 41
- اهل بیت 44
- آرای علمای شیعه در مسأله تجسیم 44
- ونفی جسمیت از خدا 44
- اتهام به بزرگان شیعه در قول به تجسیم 48
- تبرئه هشام بن حکم از قول به تجسیم 49
- اشاره 49
- مرحله اول: بررسی اصل نسبت 50
- مرحله دوم: بررسی کلام 54
- اشاره 54
- 1. قرینه لفظی 56
- 2. قرینه خارجی 56
- 3. اختلاف در معنای جسم 57
- 4. «جسم لا کالاجسام» عبارتی شایع 58
- بررسی روایات در مذمّت هشام 60
- دیدگاه علمای اهل سنت درباره تجسیم 61
- 1. دیدگاه محمد بن علوی مالکی درباره تجسیم 61
- 2. دیدگاه بدرالدین بن جماعه درباره تجسیم 64
- عوامل پیدایش نظریه تجسیم 66
- 2. خوف از افتادن در تعطیل 66
- 3. تأثّر از فرهنگ یهود 66
- 1. میل عوام به تجسیم 66
- واژه اسرائیلیات 69
- اشاره 69
- نفوذ اسرائیلیات در منابع حدیثی 69
- 1. تلاش یهود برای تحریف کلام الهی 70
- اشاره 70
- معرفی یهودیان توسط قرآن 70
- 2. کینهتوزی ودشمنی یهود 71
- 3. ارتداد مسلمانان، خواست یهود 72
- نهی از فراگیری از یهود 73
- 6. با وجود قرآن نیازی به غیر نیست 73
- 4. دور شدن از اهل کتاب 73
- 5. از اهل کتاب نپرسید 73
- ممنوعیت نگارش حدیث 75
- عنایت خلیفه دوم به تعلیمات تورات 75
- تأثیر افکار کعب الاحبار 79
- تأثیرپذیری مسلمین از کعب الاحبار 83
- کعب الاحبار کیست؟ 85
- نقش کعب الاحبار در عصر عثمان 87
- کعب الاحبار وقول به تجسیم 89
- وهب بن منبه وتمیم الداری 90
- برخی از افکار نفوذی 91
- با فرهنگ اهل کتاب 92
- مقابله مدرسه اهل بیت 92
خیال کرده که لازمه کلام او این چنین است. و میدانیم که گاهی برداشتها وتصوّرات غلط از سخنان کسی، سبب نسبتهای ناروا به او میشود.
5. با مراجعه به کتب تراجم پی میبریم که هشام مورد مدح از ناحیه امامان: قرار گرفته است، مدحی که هرگز با وجود انحرافات عقایدی سازگاری ندارد. اینک به برخی از آنها اشاره میکنیم:
الف) در حدیثی امام صادق (ع) در شأن او فرمود: «او ناصر ما به دست وزبان وقلب است».(1) ونیز در جایی دیگر فرمود: «مثل تو باید برای مردم عقاید بگوید».(2)
ب) امام صادق (ع) همچنین در حقّ او دعا کرده وفرمود: «ای هشام! خداوند به تو از توحید نفع رساند وتو را ثابت قدم گرداند». (3)«3»
ج) در قصّهای بعد از آنکه کافری به دست امام صادق (ع) ایمان آورد، حضرت او را به جهت تعلیم دین در جهت عقیده وشریعت به هشام بن حکم سپرد.(4)
د) ونیز در حدیثی از امام صادق (ع) درباره هشام بن حکم رسیده که فرمود:
هشام بن حکم پرچمدار حقّ ما، ودنبال کننده گفتار ما، تأییدکننده
1- کافی، ج 1، 2 ص 172 و 173.
2- اعلام الوری، صص 281- 283.
3- کافی، ج 1، ص 87؛ توحید، شیخ صدوق، ص 221.
4- کافی، ج 1، صص 72- 74.