- پیشگفتار 1
- دیباچه 1
- تاریخچه قول به تجسیم 2
- اشاره 2
- اشاره 3
- دوره اول: عصر یهود 4
- دوره دوم: عصر صحابه 4
- اشاره 7
- دوره سوم: از زمان تابعین تا احمد بن حنبل 7
- 1. نعیم بن حماد (228 ه. ق) 8
- 6. نوح ابن ابی مریم (173 ه. ق) 9
- 3. وهب بن منبه (114 ه. ق) 9
- اشاره 9
- 5. حماد بن سلمه (167 ه. ق) 9
- اشاره 9
- 4. محمّد بن کرّام سجستانی (255 ه. ق) 9
- 2. مقاتل بن سلیمان (155 ه. ق) 9
- حشویه وقول به تجسیم 10
- دور چهارم: از عصر احمد بن حنبل تا ابن تیمیمه 13
- دوره پنجم: از عصر ابن تیمیه تا محمد بن عبدالوهاب 18
- دوره ششم: عصر محمد بن عبدالوهاب 20
- 1. شیخ محمّد ابوزهره 29
- دوره هفتم: عصر وهابیان معاصر 29
- اشاره 29
- تجسیم وهابیان از دیدگاه اهل سنت 29
- 2. ابن بطوطه 30
- 3. ابن الوردی 31
- 4. مصطفی بن عبدالله قسطنطنی حنفی معروف به حاجی خلیفه 31
- 5. دکتر عیسی بن مانع حمیری، معاصر، سلفی 32
- 6. ابوالفداء سعید عبداللطیف فوده 33
- 7. عبدالغنی حماده 34
- 8. شیخ سلامه قضاعی عزامی شافعی (م 1376 ه. ق) 35
- 9. نجم الدین محمّد امین کردی شافعی (م 1400 ه. ق) 36
- 10. تقیالدین ابوبکر بن محمّد حسینی حصنی شافعی (م 829 ه. ق) 38
- 11. قاضی سبکی 39
- 12. شیخ سلیم البشری 40
- 13. ابن حجر هیتمی مکّی شافعی 40
- 14. ابوالفدا 40
- تجسیم از منظر اسلامی 41
- قرآن ونفی جسمیت از خداوند 41
- اهل بیت 44
- آرای علمای شیعه در مسأله تجسیم 44
- ونفی جسمیت از خدا 44
- اتهام به بزرگان شیعه در قول به تجسیم 48
- تبرئه هشام بن حکم از قول به تجسیم 49
- اشاره 49
- مرحله اول: بررسی اصل نسبت 50
- مرحله دوم: بررسی کلام 54
- اشاره 54
- 1. قرینه لفظی 56
- 2. قرینه خارجی 56
- 3. اختلاف در معنای جسم 57
- 4. «جسم لا کالاجسام» عبارتی شایع 58
- بررسی روایات در مذمّت هشام 60
- دیدگاه علمای اهل سنت درباره تجسیم 61
- 1. دیدگاه محمد بن علوی مالکی درباره تجسیم 61
- 2. دیدگاه بدرالدین بن جماعه درباره تجسیم 64
- 2. خوف از افتادن در تعطیل 66
- 3. تأثّر از فرهنگ یهود 66
- عوامل پیدایش نظریه تجسیم 66
- 1. میل عوام به تجسیم 66
- نفوذ اسرائیلیات در منابع حدیثی 69
- واژه اسرائیلیات 69
- اشاره 69
- معرفی یهودیان توسط قرآن 70
- 1. تلاش یهود برای تحریف کلام الهی 70
- اشاره 70
- 2. کینهتوزی ودشمنی یهود 71
- 3. ارتداد مسلمانان، خواست یهود 72
- نهی از فراگیری از یهود 73
- 4. دور شدن از اهل کتاب 73
- 6. با وجود قرآن نیازی به غیر نیست 73
- 5. از اهل کتاب نپرسید 73
- ممنوعیت نگارش حدیث 75
- عنایت خلیفه دوم به تعلیمات تورات 75
- تأثیر افکار کعب الاحبار 79
- تأثیرپذیری مسلمین از کعب الاحبار 83
- کعب الاحبار کیست؟ 85
- نقش کعب الاحبار در عصر عثمان 87
- کعب الاحبار وقول به تجسیم 89
- وهب بن منبه وتمیم الداری 90
- برخی از افکار نفوذی 91
- با فرهنگ اهل کتاب 92
- مقابله مدرسه اهل بیت 92
عوامل پیدایش نظریه تجسیم
1. میل عوام به تجسیم
زیرا بشر به جهت آنکه به چشم خود عینک طبیعت ومادّیت را دارد، لذا میکوشد همه چیز را از دیدگاه مادّیت حل کند.
2. خوف از افتادن در تعطیل
لکن این قول افراطگری است که میتوان با قول به تنزیه، جلوی آن را سد کرد.
3. تأثّر از فرهنگ یهود
زیرا در عهد قدیم از جسم بودن خداوند بسیار سخن رفته است؛ خصوصاً با در نظر گرفتن این نکته که عدّهای از مستبصرین اهل کتاب به دستگاه خلافت نزدیک شده واز این طریق در جامعه اسلامی عقاید خود را منتشر کردهاند.
شهرستانی در کتاب الملل والنحل مینویسد:
بسیاری از یهود که مسلمان شده بودند، احادیث فراوانی را در خصوص تجسیم وتشبیه در عقاید اسلامی وارد کردند که تمام