- پیشگفتار 1
- دیباچه 1
- تاریخچه قول به تجسیم 2
- اشاره 2
- اشاره 3
- دوره دوم: عصر صحابه 4
- دوره اول: عصر یهود 4
- اشاره 7
- دوره سوم: از زمان تابعین تا احمد بن حنبل 7
- 1. نعیم بن حماد (228 ه. ق) 8
- 6. نوح ابن ابی مریم (173 ه. ق) 9
- 3. وهب بن منبه (114 ه. ق) 9
- اشاره 9
- اشاره 9
- 4. محمّد بن کرّام سجستانی (255 ه. ق) 9
- 5. حماد بن سلمه (167 ه. ق) 9
- 2. مقاتل بن سلیمان (155 ه. ق) 9
- حشویه وقول به تجسیم 10
- دور چهارم: از عصر احمد بن حنبل تا ابن تیمیمه 13
- دوره پنجم: از عصر ابن تیمیه تا محمد بن عبدالوهاب 18
- دوره ششم: عصر محمد بن عبدالوهاب 20
- 1. شیخ محمّد ابوزهره 29
- دوره هفتم: عصر وهابیان معاصر 29
- تجسیم وهابیان از دیدگاه اهل سنت 29
- اشاره 29
- 2. ابن بطوطه 30
- 4. مصطفی بن عبدالله قسطنطنی حنفی معروف به حاجی خلیفه 31
- 3. ابن الوردی 31
- 5. دکتر عیسی بن مانع حمیری، معاصر، سلفی 32
- 6. ابوالفداء سعید عبداللطیف فوده 33
- 7. عبدالغنی حماده 34
- 8. شیخ سلامه قضاعی عزامی شافعی (م 1376 ه. ق) 35
- 9. نجم الدین محمّد امین کردی شافعی (م 1400 ه. ق) 36
- 10. تقیالدین ابوبکر بن محمّد حسینی حصنی شافعی (م 829 ه. ق) 38
- 11. قاضی سبکی 39
- 12. شیخ سلیم البشری 40
- 13. ابن حجر هیتمی مکّی شافعی 40
- 14. ابوالفدا 40
- تجسیم از منظر اسلامی 41
- قرآن ونفی جسمیت از خداوند 41
- آرای علمای شیعه در مسأله تجسیم 44
- اهل بیت 44
- ونفی جسمیت از خدا 44
- اتهام به بزرگان شیعه در قول به تجسیم 48
- تبرئه هشام بن حکم از قول به تجسیم 49
- اشاره 49
- مرحله اول: بررسی اصل نسبت 50
- مرحله دوم: بررسی کلام 54
- اشاره 54
- 1. قرینه لفظی 56
- 2. قرینه خارجی 56
- 3. اختلاف در معنای جسم 57
- 4. «جسم لا کالاجسام» عبارتی شایع 58
- بررسی روایات در مذمّت هشام 60
- دیدگاه علمای اهل سنت درباره تجسیم 61
- 1. دیدگاه محمد بن علوی مالکی درباره تجسیم 61
- 2. دیدگاه بدرالدین بن جماعه درباره تجسیم 64
- 1. میل عوام به تجسیم 66
- عوامل پیدایش نظریه تجسیم 66
- 3. تأثّر از فرهنگ یهود 66
- 2. خوف از افتادن در تعطیل 66
- اشاره 69
- واژه اسرائیلیات 69
- نفوذ اسرائیلیات در منابع حدیثی 69
- اشاره 70
- 1. تلاش یهود برای تحریف کلام الهی 70
- معرفی یهودیان توسط قرآن 70
- 2. کینهتوزی ودشمنی یهود 71
- 3. ارتداد مسلمانان، خواست یهود 72
- 4. دور شدن از اهل کتاب 73
- نهی از فراگیری از یهود 73
- 6. با وجود قرآن نیازی به غیر نیست 73
- 5. از اهل کتاب نپرسید 73
- ممنوعیت نگارش حدیث 75
- عنایت خلیفه دوم به تعلیمات تورات 75
- تأثیر افکار کعب الاحبار 79
- تأثیرپذیری مسلمین از کعب الاحبار 83
- کعب الاحبار کیست؟ 85
- نقش کعب الاحبار در عصر عثمان 87
- کعب الاحبار وقول به تجسیم 89
- وهب بن منبه وتمیم الداری 90
- برخی از افکار نفوذی 91
- با فرهنگ اهل کتاب 92
- مقابله مدرسه اهل بیت 92
عثمان گفت: رویت را از من برگردان.(1)
کعب الاحبار وقول به تجسیم
از جمله ادلّهای که دلالت بر ورود اعتقاد به تجسیم درباره خداوند متعال به جامعه اسلامی از یهودیت دارد، این است که ابن نعیم در کتابش از کعبالاحبار نقل کرده که گفت:
همانا خداوند متعال به سوی زمین نظری افکند وفرمود: من برخی از اعضای خود را بر تو میگذارم. آنگاه کوهها به سوی او بلند شده وصخرهها برای او خار شد، آنگاه قدم خود را بر آن گذاشت وفرمود: این مقام من ومحشر خلق من است ... (2)
صنعانی در تفسیرش از کعب نقل کرده که گفت: «خداوند با دستش جز سه چیز را خلق نکرده است: آدم وتورات را با دستش خلق کرد وبهشت را با دستش غرس نمود».(3)
شهرستانی میگوید: «یهودیان بسیاری که اسلام اختیار نموده بودند، احادیث بسیاری را در مسائل تجسیم وتشبیه وضع کردند؛ در حالی که همه آنها برگرفته از تورات بود». (4)
کوثری از علمای اهل سنت مینویسد:
عدهای از احبار یهود وراهبان نصارا وموبدهای مجوس در عهد راشدین اظهار اسلام نمودند وبعد از آنان آنچه از خرافات
1- همان، ج 2، ص 340.
2- حلیة الاولیاء، ج 6، ص 20.
3- تفسیر صنعانی، ج 2، ص 37.
4- ملل ونحل، ج 1، ص 117.