نظام واسطه در خلقت صفحه 11

انّک سألت عن الاستطاعة، فهل تملکها من دون الله أو مع الله؟ ...(1)

تو از استطاعت سؤال کردی، آیا تو آن را بدون خدا مالکی یا با خدا؟ ...

در نتیجه نظام سببیت در عالم وجود قائم است و رابطه بین علت و معلول و سبب و مسبب امری ضروری است، ولی این قوانین و علایق ضروری به نحو استقلال عمل نمی‌کنند، بلکه خداوند است که ضرورت را به آنها داده و از اراده او جدا نیستند و حدوثاً و بقاءً به او وابسته‌اند.

علامه طباطبایی (ره) در این باره می‌نویسد:

وقد بیّن القرآن الشریف علی ما یفهم من ظواهره قوانین عامة کثیرة فی المبدأ و المعاد و ما رتّبه الله تعالی من أمر السعادة و الشقاوة، ثم خاطب النبی (ص) بقوله: (وَ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ) (2)، لکنّها جمیعاً قوانین کلیة ضروریة، إلّا انّها ضروریة لا فی انفسها و باقتضاء من ذواتها، بل بما افاده الله سبحانه علیها من الضرورة و اللزوم. و إذا کانت هذا الحکومة العقلیة القطعیة من جهته تعالی و بأمره و ارادته، فمن البیّن انّ فعله تعالی لایجبره تعالی علی مؤدی نفسه و لایغلبه فی ذاته، فهو سبحانه القاهر الغالب ... (3)

قرآن شریف همان‌گونه که از ظواهرش به دست می‌آید قوانین

1- بحارالانوار، ج 1، ص 39.
2- نحل: 89.
3- المیزان فی تفسیر القرآن، ج 6، ص 254.