نظام واسطه در خلقت صفحه 13

1. خداوند سبحان می‌فرماید:

(اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ) (بقره: 255)

هیچ معبودی نیست جز خداوند یگانه زنده، که قائم به ذات خویش است، وموجودات دیگر، قائم به او هستند؛ هیچگاه خواب سبک وسنگینی او را فرا نمی‌گیرد؛ (و لحظه‌ای از تدبیر جهان هستی، غافل نمی‌ماند؛) آنچه در آسمان‌ها وآنچه در زمین است، از آن اوست؛ کیست که در نزد او، جز به فرمان او شفاعت کند؟

در توضیح این آیه و انطباق شفاعت در آن بر شفاعت تکوینی می‌گوییم: خداوند متعال در صدر آیه اشاره می‌کند به این مطلب که سلطنت مطلق در نظام وجود برای اوست، و هیچ تصرفی نیست جز آنکه برای او و از ناحیه او می‌باشد. و این معنایی است که از کلمه «قیوم» استفاده می‌شود. حال ممکن است کسی اشکال کند که در این صورت اسباب و علل موجود در عالم چه جایگاه و شأنی در نظام تکوین دارند؟

خداوند متعال در ادامه آیه می‌فرماید: (مَنْ ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ)؛ یعنی تصرف این علل و اسباب در این موجودات مسبّبات و معلولات همگی به نحو واسطه‌گری است و شفاعت در موارد مسببات به اذن خداوند سبحان می‌باشد، و شفاعت آن موقعی با سلطنت الهی منافات دارد که به اذن و مشیت او منتهی نگردد و مستقل عمل کند.

2. و نیز می‌فرماید:

(إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ ثُمَّ اسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ یُدَبِّرُ الأَمْرَ ما مِنْ شَفِیعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ فَاعْبُدُوهُ أَ فَلا تَذَکَّرُونَ) (یونس: 3)

پروردگار شما، خداوندی است که آسمان‌ها وزمین را در شش روز [شش دوران] آفرید؛ سپس بر تخت (قدرت) قرار گرفت، وبه تدبیر کار (جهان) پرداخت؛ هیچ شفاعت‌کننده‌ای، جز با اذن او نیست؛ این است خداوند، پروردگار شما! پس او را پرستش کنید! آیا متذکّر نمی‌شوید؟