نظام واسطه در خلقت صفحه 41

اشاره

اینک به نمونه‌هایی از مصادیق وسائط و اسباب که در قرآن آمده اشاره می‌کنیم:

1. اجابت دعا با واسطه‌

خداوند متعال می‌فرماید: (ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ ...)؛ «مرا بخوانید تا [دعای] شما را بپذیرم!» (اسراء: 82)

جمله (أَسْتَجِبْ) از باب استفعال است که در آن طلب نهفته است. از اینجا استفاده می‌شود که جواب و پاسخ و برآوردن خداوند حاجات مردم را از راه واسطه است؛ زیرا مفهوم آن این است که من می‌خواهم که حاجت شما برآورده شود.

2. خدا فوق وسائط

و نیز خداوند متعال می‌فرماید:

(وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا کاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَ إِنْ یَمْسَسْکَ بِخَیْرٍ فَهُوَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ* وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ هُوَ الْحَکِیمُ الْخَبِیرُ) (انعام: 17 و 18)

اگر خداوند زیانی به تو برساند، هیچ کس جز او نمی‌تواند آن را برطرف سازد! واگر خیری به تو رساند، او بر همه چیز تواناست؛ [و از قدرت او، هرگونه نیکی ساخته است.] اوست که بر بندگان خود قاهر ومسلّط است؛ واوست حکیم آگاه.

از این آیه استفاده می‌شود که کاشف حقیقی تنها خداست و اگر