نظام واسطه در خلقت صفحه 74

در مورد این‌گونه آیات جمع‌های مختلف و گوناگونی شده است.

1. اینکه بگوییم مؤثر مستقلی به جز خداوند در این عالم نیست و تأثیر سایر علل و وسائط به تبع و اراده و مشیت خداوند است، و اعتراف به این نوع علت‌ها و اسباب با انحصار تأثیر استقلالی در خداوند متعال

منافاتی ندارد.

امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع) در پاسخ سؤال عبایة بن ربعی از معنای استطاعت فرمود:

تملکها بالله الذی لایملکها من دونک، فان ملّکها کان ذلک من عطائه، و ان سلبکها کان ذلک من بلائه، و هو المالک لما ملّکک و القادر علی ما علیه اقدرک.(1)

تملّک کرده آن را به واسطه خدایی که او مالک آن است بدون هیچ‌گونه ارتباطی با تو. و اگر تو را به آن تملیک کرده از عطای اوست و اگر آن را از تو سلب کند از امتحانش می‌باشد، و اوست مالک آنچه به تو تملیک کرده و قادر بر آنچه تو را بر آن قدرت داده است.

فخر رازی در ذیل آیه: (فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً) می‌نویسد:

فان قلت: إذا کان الامر کلّه لله، فکیف اثبت لهم ههنا تدبیر الأمر؟ قلت: لمّا کان ذلک الاتیان به کان الأمر کانّه له. (2)

پس اگر بگویی: تمام امور برای خداست پس چگونه برای ملائکه