نظام واسطه در خلقت صفحه 96

به تعبیر دیگر گویا حکمت داخل شدنِ حجر اسماعیل که مدفن بسیاری از انبیاست، اشاره و رمز گشائی از این مطلب است که کسی که می‌خواهد با طواف دور خانه خدا به او برسد، لازم است در سلوک خود اولیای الهی را نیز همراه داشته باشد.

گمراهی شیطان به جهت عدم توجّه به وسیله‌

خداوند متعال می‌فرماید:

(وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِکَةِ اسْجُدُوا لآِدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ أَبی وَ اسْتَکْبَرَ وَ کانَ مِنَ الْکافِرِینَ) (بقره: 34)

و (یاد کن) هنگامی را که به فرشتگان گفتیم: برای آدم سجده وخضوع کنید! همگی سجده کردند؛ جز ابلیس که سر باز زد، وتکبر ورزید، (و به خاطر نافرمانی وتکبرش) از کافران شد.

ونیز می‌فرماید:

(إِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَةِ إِنِّی خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ* فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ) (ص: 71 و 72)

وبه خاطر بیاور هنگامی را که پروردگارت به فرشتگان گفت: من بشری را از گل می‌آفرینم! هنگامی که آن را نظام بخشیدم واز روح خود در آن دمیدم، برای او به سجده افتید!

و می‌دانیم سجده برای آدم از آن جهت که خلیفه الهی است در حقیقت سجده برای خدا می‌باشد، ولی شیطان این حقیقت و وسیله بودن آن را درک نکرده و با تکبری که ورزیده به کفر افتاده است؛ زیرا توجه به وسیله از آن جهت که وسیله است در حقیقت توجه به خداست.