بررسی احادیث توسل و زیارت صفحه 174

است که تنها او، روایت نقل کرده است و دیگر راویان نیز با وی موافق بوده‌اند.

مفهوم سخن ابن‌رجب حنبلی در «جامع العلوم والحِکَم»(1)درباره فضیل که گفته: «وی حَسَن الحدیث است» این است که ثقه‌ای متوسط است. به همین معنا، ذهبی در «سیر اعلام النبلاء» (2)تصریح کرده است. وی می‌گوید: «فضیل را نه بخاری در شمار راویان ضعیف ذکر کرده نه عقیلی و نه دولابی. حدیث وی در شمار روایاتِ حَسَن است» . ذهبی، نام فضیل را در کتاب خود «من تُکلّم فیه و هو موثّق» (3)آورده است؛ معنای عمل وی این است که حدیث او پایین‌تر از رتبه روایت حَسَن نیست؛ بلکه در «الکاشف»(4)به نحو کلی وی را توثیق کرده است که این کار درباره کسی‌که بزرگان، وی را موثّق می‌دانند و مسلم، در صحیح خود به روایت وی استناد می‌جوید، بعید به نظر نمی‌رسد.

البانی، این حدیث را به عللی، ضعیف می‌داند؛ علت اول: البانی به ضعف فضیل‌بن مرزوق تصریح می‌کند و از این عقیده دفاع می‌نماید. در این زمینه در کتاب «الضعیفة» (5)درباره او سخت‌گیری نشان می‌دهد و سپس طبق عادتش به تناقض‌گویی می‌افتد و در کتاب «الصحیحة» (6)حدیث وی را

1- جامع العلوم والحکم، ج١، ص٢١٠.
2- سیر اعلام النبلاء، ج٧، ص٣۴٢.
3- من تکلّم فیه و هو موثّق، ص١۵١.
4- الکاشف، ج٢، ص٣٣٢.
5- السلسلة الاحادیث الضعیفة، البانی، ج١، ص٣٢٣.
6- السلسلة الاحادیث الصحیحة، البانی، ج٣، ص١٢٨.