کتابخانه بالقرآن

بررسی احادیث توسل و زیارت صفحه 198

صفحه 198

در نتیجه، توثیق ابن‌سعد درباره عطیه عوفی باید پذیرفته شود و راه گریزی از آن وجود ندارد.

نظر ابن‌معین

یحیی بن مَعین، پیشوای جرح و تعدیل، عطیه را توثیق کرده است و این موضوع چندین بار از او نقل شده است. در «سؤالات الدوری» (1)آمده است که به یحیی گفته شد: «روایت عطیه، چگونه روایتی است؟» پاسخ داد: «پذیرفتنی است»(2)

1- سؤالات الدوری، ج٢، ص۴٠٧.
2- صاحب «الکشف والتبیین» در ص٣٨ درباره گفته ابن مَعین درباره عطیه عوفی می‌گوید: «سخن ابن معین در «تاریخ الدوری» که گفته عطیه، فردی صالح است، نوعی تضعیف درباره عطیه است، چنان‌که نظیر آن را حافظ در «هدی الساری» ص۶١٧ بیان کرده است» . پاسخ این است که: یک - گوینده این جمله، ابن‌حبان است نه حافظ و این واقعیت برای کسی‌که در «هدی الساری» ص۴١٧ در بیان شرح حال عبدالرحمان بن سلیمان، معروف به «ابن‌غسیل» بنگرد، به خوبی آشکار است. واضح‌تر از آن این است که همین مطلب را در «المجروحین» ابن‌حبان، ج٢، ص۵٧ ملاحظه می‌کنید. دو - در قواعد حدیث‌شناسی ثابت شد که هرگاه منتقد از وضعیت حدیثِ شخصی بپرسد و پاسخ‌دهنده بگوید: صالح است، این جمله حاکی از تعدیل آن فرد است، بدین سان، راوی با این گفته، موثق تلقی می‌شود؛ زیرا صالح الحدیث است؛ ولی مفهوم این جمله آن نیست که در درجه بالای توثیق قرار دارد؛ بلکه حدیث فردی نظیر او، حَسَن است. اگر بگویید که جمله «عطیه» فردی «صالح» است را می‌توان از این جهت که ایرادی به شمار نمی‌آید، پذیرفت؛ اما نسبت به درجه بالای توثیق، تضعیف تلقی می‌شود، در حقیقت شما این عبارت را نسبت به انواع دیگری از عبارات، تضعیف می‌دانید با اینکه این سخن گفته‌ای نسبی است، نه مطلقاً چنین است؛ اما اگر جمله ابن مَعین را ایراد به شمار آورید، از عبارت وی فهمی نادرست داشته‌اید و سخنی نسنجیده گفته شده است. سه - حافظ ابن قطان سجلماسی که خود، از جمله پیشوایان و اساتید بزرگ است، فهمی صحیح از جمله ابن‌معین بیان کرده است و در کتاب «نصب الرایة» ، ج۴، ص۶٨ گفته است: «عطیه عوفی تضعیف شده است و ابن معین درباره او گفته است: «حدیث عطیه پذیرفتنی است» ، بنابراین حدیث وی حَسَن است» . ملاحظه کنید که حافظ ابن قطان، با اعتماد به گفته ابن معین که حدیث عطیه را صالح و پذیرفتنی دانسته در کتاب «نصب الرایة» حدیث عطیه را حَسَن دانسته است. هیثمی یکی دیگر از حافظان متأخر، در «مجمع الزوائد» ج٢، ص٣١۴ به توثیق ابن معین استناد کرده است چنان‌که در جایی دیگر از همین کتاب، ج١٠، ص٣٧١ حدیث عطیه را حَسَن می‌داند.