بررسی احادیث توسل و زیارت صفحه 317

نیست در حق محمد بن یحیی بن قیس مأربی گفته شود: «احادیث وی غیر واضح و منکرند» - (اگر این‌گونه است، پس احادیث فراوانی که سزاوار این وصف‌اند، کجا وارد شده‌اند؟)

ذهبی در «الکاشف»(1)گفته است: «محمد بن یحیی. . . توثیق شده است» این سخن ذهبی، تردید و دو دلی وی را در بیان شرح حال محمد بن یحیی مأربی در «المیزان»(2)از میان می‌بَرَد.

خلاصه مطالبی که درباره محمد بن یحیی مأربی گفته شده است همان سخن حافظ در «التقریب»(3)است که روایات وی را دارای اندکی ضعف دانسته است و ترمذی حدیث کسی را که درباره او چنین سخن گفته شود، حسَن تلقّی می‌کند.

ابن‌عبدالهادی در سخن خود در مورد محمد بن یحیی مأربی، نیک سخن نگفته است و به افراط رو آورده و از انصاف فاصله گرفته و گفته است: «درباره محمد بن یحیی، اختلاف وجود دارد» .

سپس خواسته رجحانِ جرح و تضعیف محمد بن یحیی را تقویت کند. ازاین‌رو، سخن ابن‌عدی را بیان می‌کند و آن را با حدیث ساختگی که در تمجید و نکوهش شهرها وارد شده، تأیید کرده است.

پیشتر بیان شد که مسئولیت آن به عهده خطاب بن عمر همدانی مجهول الحال است. ابن‌عبدالهادی افزون بر اینکه به توثیق دارقطنی درباره مأربی در

1- الکاشف، ج٣، ص٩۵.
2- میزان الاعتدال، ج۴، ص۶٢.
3- تقریب التهذیب، ص۵١٣.