بررسی احادیث توسل و زیارت صفحه 39

است. این معنا، دارای اشکال است، آنجا که توسّل را به معنای دعا گرفته، (ضعف آن) به خوبی روشن است. و اگر مقصود از «یستسقی الغمام» ، آمدن باران به برکت حضور پیامبر باشد، در صورتی‌که تبرّک و توسّل از دیدگاه سهسوانی معنای مترادف داشته باشد، امکان دارد چنین تعبیری صحیح باشد که علامه «بدر العینی» در کتاب «عمدة القاری»(1)نیز بدان تصریح کرده و گفته است:

مفهوم گفته ابوطالب، در حقیقت توسّل به پیشگاه خدای عزّوجلّ به وسیله پیامبرش است؛ زیرا ابوطالب به هنگام درخواست باران توسط عبدالمطلب، شخصاً حضور داشت و پیامبر نیز با او همراه بود. بنابراین، درخواست باران توسط مردم که (باریدن گرفت) به برکت چهره درخشان نبی اکرم (ص) عملی گشت و اگر معنای توسّل، نه دعا باشد و نه برکتِ حضور، بدین ترتیب، جمله «یستسقی الغمام بوجهه» دقیقاً توسّل به ذات مقدس پیامبر است و باید عبارت، حمل بر ظاهرش گردد و جز با دلیل، نمی‌توان آن را از معنایش برگرداند و در اینجا نیز دلیلی در این‌خصوص وجود ندارد (پس معنای ظاهر آن ملاک است) .

توسل از دیدگاه شوکانی

«علامه محمد بن علی شوکانی» درباره جواز توسل به پیامبران و دیگر شایستگان، به کسانی‌که توسّل را ممنوع می‌دانند، پاسخ داده و اشکالات آنان را رد کرده است. وی در رساله «الدر النضید فی اخلاص کلمة