فروغ ولایت در دعای ندبه صفحه 26

یکی اینکه مراد از ارواح، همان اجسام مقدس و طاهر باشد. چنانچه اشاره شد که روح به این معنی استعمال می شود، و چون اصحاب آن جناب، البته حیات جاودانی دارند که قدر متیقن و مصداق حقیقی از مقتول فی سبیل الله اند، و خدای تعالی می فرماید: (ولا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله أمواتاً بل أحیاءٌ عند ربهم یرزقون) [2] لهذا اطلاق روح، و اراده این اجسام مکرّمه، مانعی ندارد، و مؤید این وجه است فقره زیارت جابر که «المُنیخه بقبر أبی عبدالله» گفته است، و بنا بر این مراد از رحل و فِنا همان قبر و حائر است که شیخ مفید رضی الله و عنه در کتاب ارشاد می فرماید: ما شک نداریم که اصحاب آن جناب از حائر بیرون نیستند، اگر چه خصوصیات قبور آنها را ندانیم، و قبر حضرت عباس علیه السلام اگر چه دور است، ولی داخل در فِنا و رحل سید الشهداء است، و شاید مراد همان حلول جسمانی در ایام حیات باشد که در رحل آن حضرت نازل شدند و به ساحت او بار انداختند، و این معنی با ظاهر رحل و فنا أنسب و أقربست، و عبارت زیارت اقبال،

شاهد این احتم

ال می شود [3].

و حاصل و خلاصه جواب این است که این جمله طبق نسخه های صحیح خطی «وعرجت به» است، و اما نسخه «بروحه» هم غیر ثابت، و بلکه به فرمایش محدث نوری تحریف شده است، و هم با این بیانات دقیق ادبی صاحب شِفاء الصدور، هیچ شبهه ای باقی نمی ماند که مراد از روح در این جمله، جسم با روح است، و با ادّله معراج جسمانی کاملاً قابل جمع و سازگار است، و به هر حال از این راه خللی به صحت دعا وارد نمی شود.

و مخفی نماند که در بیان مراد از این جمله، وجه دقیق دیگری را علامه متبحر سید صدر الدین محمد حسنی طباطبائی، در شرح دعای ندبه فرموده است، که چون بیش از این اطاله کلام را در اینجا مناسب ندیدیم، از نقل آن صرف نظر شد. کسانی که بخواهند به شرح دعای ندبه ایشان [4] مراجعه نمایند.

پاورقی

[1] شفاء الصدور فی شرح زیاره العاشور، ص108.
[2] کسانی را که در راه خدا کشته شدند، مرده مپندارید بلکه زنده به حیات ابدی شده و در نزد خدا متنعم هستند. (سوره آل عمران، آیه169).
[3] شفا ء الصدور، ص109.
[4] شرح دعای ندبه، سید صدر الدین، ص116.